Chủ động phòng trừ chuột gây hại lúa Đông Xuân

Nông dân giăng lưới xung quanh bờ ruộng để phòng trừ chuột gây hại.

Vụ lúa Đông Xuân 2025-2026, toàn tỉnh đã xuống giống gần 105 ngàn hecta. Hiện lúa chủ yếu ở giai đoạn cuối đẻ nhánh đến trổ; một số diện tích trà lúa muộn vẫn tiếp tục gieo sạ.

Trong tuần từ 23-30/1, sinh vật gây hại xuất hiện ở mức nhẹ nhưng có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu do thời tiết sáng sớm se lạnh, sương mù nhiều, ban ngày nắng nóng, độ ẩm không khí cao. Trong khi đó, lúa đang bước vào giai đoạn mẫn cảm, tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát sinh và phát triển.

Theo Chi cục Trồng trọt và BVTV, trong tuần qua, diện tích nhiễm trong tuần trên 3,6 ngàn hecta, tăng 222ha so với tuần trước. Các đối tượng dịch hại chủ yếu như bệnh đạo ôn, bọ trĩ, sâu cuốn lá, rầy phấn trắng, chuột… Trong đó, diện tích chuột gây hại 717ha, tăng 68ha so với tuần trước, gây hại giai đoạn đòng đến trổ, với tỷ lệ phổ biến 5-10%. Phân bố rải rác các xã trên khu vực I, II, III, V, VII, VIII và IX.

Nhiều nông dân cho hay, vụ lúa này, chuột xuất hiện với mật độ từ 3-5 con/m2, so với tuần trước tăng từ 1-2 con/m², tỷ lệ thiệt hại phổ biến khoảng 10%, cá biệt một số địa phương, diện tích chuột cắn phá đến 30%. Tùy theo kinh nghiệm của mỗi nông dân có cách phòng trừ chuột khác nhau, người thì cắm bẹo trên ruộng, người dùng lon bia treo xung quanh ruộng để tạo ra tiếng động nhằm đuổi chuột, người thì dùng thuốc hóa học để diệt chuột.

Có 10 công ruộng bị chuột gây hại, cô Nguyễn Thị Chiến (xã Phú Quới) cho biết: “Lúa tôi đang giai đoạn làm đòng nhưng bị chuột cắn hại với tỷ lệ khoảng 40%. Tôi đã dùng các biện pháp như: đặt bã, phun thuốc xua đuổi chuột, giăng lưới xung quanh bờ ruộng… nhưng vẫn bị chuột cắn phá”.

Chú Nguyễn Văn Bảy (phường Phước Hậu) cho biết: “Do ruộng giáp với vườn cây ăn trái nên sau khi xuống giống, chuột xuất hiện gây hại khá nhiều, nhất là những chỗ gần bờ hoặc gần vườn. Hiện lúa đang vào thời kỳ cuối đẻ nhánh nên việc chuột phá hoại khiến lúa khó có khả năng phục hồi, ảnh hưởng tới năng suất cuối vụ”.

Theo ngành chức năng, chuột chủ yếu hoạt động và gây hại vào ban đêm. Trên ruộng, chuột phá hại vào bất cứ giai đoạn nào của cây lúa, nhưng hại nặng nhất vào giai đoạn đòng- trổ, lúc này chúng ăn đòng non (có vị ngọt) hay cắn ngang lúa, ăn hạt. Trong nhiều trường hợp, chuột cắn phá nhiều hơn là ăn.

Ở giai đoạn hình thành đòng, chuột cắn thủng bẹ, ăn đòng. Khi lúa sắp chín, chuột vít dảnh lúa xuống để ăn hạt, dảnh bị hại thường bị cắn đứt, chỉ còn một phần nhỏ dính vào thân. Nếu bị hại sớm, lúa có thể phục hồi, tạo ra dảnh mới, nhưng khi chín sẽ không đều. Nếu bị hại muộn, lúa không phục hồi được, không cho năng suất.

Chi cục Trồng trọt và BVTV dự báo, tuần tới có khả năng gia tăng tỷ lệ chuột gây hại và diện tích nhiễm do diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng không theo quy hoạch, diện tích lúa xen rau màu và vườn cây ăn trái làm phát sinh diện tích chuột gây hại ngày một tăng.

Theo ngành chức năng, để phòng trừ chuột gây hại, ngay từ đầu vụ nông dân cần làm sớm từ đầu vụ. Nếu trong vụ trước, chuột đã gây hại lớn trên diện rộng, thì ngay cuối vụ, cần hoạch định ngay kế hoạch trừ chuột cho vụ sau.

Cần xác định thời vụ thích hợp. Nên gieo trồng và thu hoạch đồng loạt. Không nên trồng quá nhiều loại cây trồng trên đồng hay trồng giống lúa quá ngắn ngày tạo điều kiện có nguồn thức ăn liên tục và nơi cư trú an toàn cho chuột.

Cần phát quang bờ bụi, làm sạch cỏ ven bờ, không để ruộng hoang hóa. Tìm và phá ổ chuột ngay từ đầu vụ. Bờ ruộng không nên làm lớn. Sau thu hoạch, nếu có thể, dọn sạch rơm rạ, đốt đồng để hạn chế nơi cư trú của chuột.

Bên cạnh đó, cần bảo vệ thiên địch của chuột. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển một nền nông nghiệp bền vững dựa trên sự cân bằng các yếu tố sinh thái.

Chỉ sử dụng các thuốc diệt chuột trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam, trong đó ưu tiên lựa chọn các thuốc ít độc với người, vật nuôi, môi trường.

Đối với những loại thuốc dùng trộn với mồi để thả: Sử dụng lúa, bắp hoặc các thức ăn ưa thích khác của chuột để trộn đều với thuốc thành bả theo liều lượng khuyến cáo. Đặt thuốc, bả tại cửa hang, đường đi của chuột hoặc nơi chuột hay cắn phá (nếu không phát hiện thấy hang hay đường đi của chuột). Kiểm tra các điểm đặt thuốc sau 2-4 ngày, nếu chuột ăn hết cần phải bổ sung thêm cho đến khi chuột không ăn bả.

Khi sử dụng thuốc hóa học diệt chuột phải tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và đọc kỹ hướng dẫn sử dụng. Sử dụng thuốc phải có dụng cụ bảo hộ lao động, cắm biển cảnh báo khu vực đặt bả, thông báo thời gian đặt bả để người dân chủ động bảo vệ gia súc, gia cầm và các động vật máu nóng.

Đối với diệt chuột trong khu dân cư, công sở, trường học, cơ sở y tế... cần thực hiện đồng bộ với chiến dịch diệt chuột trên đồng ruộng. Hàng ngày thu gom xác chuột để đốt tiêu hủy hoặc chôn xa khu dân cư, nguồn nước sinh hoạt để đảm bảo vệ sinh môi trường. Tuyệt đối không sử dụng các loại thuốc cấm, thuốc ngoài danh mục, dùng điện hay các biện pháp gây nguy hiểm cho người và vật nuôi để diệt chuột.

Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG