Kỳ 2: Mở hướng sinh kế sau giải bản tàu cá

Đoàn công tác HĐND tỉnh khảo sát những phương tiện của ngư dân có nhu cầu giải bản. Ảnh: MỸ NHÂN

Nhiều năm gắn bó với nghề biển, con tàu không chỉ là tài sản lớn mà còn là phương tiện tạo thu nhập của các hộ ngư dân. Khi chi phí nhiên liệu, nhân công tăng cao, sản lượng khai thác thiếu ổn định hoặc phương tiện không còn đủ điều kiện hoạt động, việc tiếp tục bám biển trở thành gánh nặng đối với không ít gia đình.

Tại tỉnh, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề (CĐN), GBTC được HĐND tỉnh ban hành tại Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND ngày 29/5/2026 Quy định chính sách hỗ trợ CĐN, giải bản đối với tàu cá khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh. Theo đó, chủ các tàu cá có chiều dài từ 6m đến dưới 15m thuộc diện thụ hưởng được hỗ trợ chi phí tháo dỡ, tiêu hủy phương tiện theo tuổi tàu và tổng dung tích đăng ký.

Cụ thể, tàu hoạt động dưới 5 năm được hỗ trợ 9,8 triệu đồng/tấn đăng ký; tàu từ 5 năm đến dưới 10 năm được hỗ trợ 8,4 triệu đồng/tấn đăng ký; tàu từ 10 năm trở lên được hỗ trợ 7 triệu đồng/tấn đăng ký. Để nhận hỗ trợ, tàu phải được xác minh, xóa đăng ký và tiêu hủy theo quy định. Chủ tàu đã nhận hỗ trợ không được đầu tư tàu cá dưới 15m để tiếp tục khai thác thủy sản.

Chính sách thể hiện nỗ lực của tỉnh trong việc sắp xếp lại đội tàu, giảm áp lực khai thác, tạo điều kiện cho những chủ tàu không còn nhu cầu hoạt động chuyển sang hướng đi khác. Tuy nhiên, mức hỗ trợ GBTC không đồng nghĩa với việc bù đắp toàn bộ giá trị phương tiện hay thay thế nguồn thu nhập lâu dài của gia đình ngư dân.

Trường hợp ông Huỳnh Văn Khánh, ngụ ấp An Thuận, xã Tân Thủy cho thấy, những đắn đo phía sau quyết định GBTC. Vợ chồng ông cho biết, đã bỏ ra 500 triệu đồng mua chiếc tàu cá thuộc diện “3 không”, nhưng hơn 1 năm qua tàu phải nằm bờ do không được phép hoạt động. Dù Nhà nước đã có chính sách hỗ trợ giải bản, ông vẫn chưa nộp hồ sơ vì khoản nợ vay mua tàu chưa trả hết.

Với những chủ tàu như ông Khánh, quyết định GBTC không chỉ liên quan đến thủ tục hay khoản hỗ trợ nhận được mà còn gắn với bài toán vốn, nợ vay và khả năng tìm kiếm nguồn thu mới. Khi phương tiện không thể tiếp tục khai thác, việc tháo dỡ tàu có thể giúp khép lại một gánh nặng chi phí, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải tìm được hướng mưu sinh thay thế.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 30/9/2026, toàn tỉnh tiếp nhận 92 hồ sơ đề nghị hỗ trợ theo Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND. Trong 78 hồ sơ đã được thẩm định, có 76 hồ sơ đủ điều kiện, 2 hồ sơ không đủ điều kiện; 14 hồ sơ đang chờ thẩm định. Tổng kinh phí hỗ trợ tháo dỡ, tiêu hủy tàu cá dự kiến khoảng 3,2 tỷ đồng. Tại thời điểm báo cáo, chưa phát sinh kinh phí hỗ trợ được chi trả.

Những số liệu trên phản ánh tiến độ tiếp nhận, thẩm định hồ sơ và nhu cầu tham gia chính sách của ngư dân. Để hoàn thành các bước tiếp theo, địa phương cần tiếp tục rà soát hiện trạng phương tiện, xác minh thông tin chủ sở hữu, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm quyền lợi của người đủ điều kiện thụ hưởng.

Điều đáng quan tâm hơn sau khi GBTC là ngư dân sẽ làm gì để duy trì cuộc sống. Với người còn sức lao động, có vốn tích lũy hoặc đất sản xuất, việc chuyển sang kinh doanh, trồng trọt, chăn nuôi hay làm dịch vụ có thể là hướng đi khả thi. Nhưng với những hộ lớn tuổi, ít đất, thiếu vốn và chủ yếu dựa vào kinh nghiệm đi biển, tìm một nghề mới không phải chuyện dễ dàng.

Tại xã Đông Hải, một số chủ tàu đã chủ động tính toán hướng đi sau khi giải bản phương tiện. Ông Nguyễn Minh Hiền, ngụ ấp Định An, có 2 tàu cá hành nghề lưới rê. Trước tình hình sản lượng đánh bắt giảm, chi phí nhiên liệu tăng và khó tìm lao động, ông đăng ký giải bản tàu lớn, tiếp tục duy trì tàu nhỏ để giảm chi phí nhiên liệu và nhân công.

Theo ông Hiền, tàu lớn cần khoảng 5-6 lao động, trong khi tàu nhỏ đánh bắt gần bờ chỉ cần 2 người. Sau khi nhận hỗ trợ, ông dự định chuyển sang sửa chữa ghe, tàu và kinh doanh dịch vụ hậu cần thủy sản. Dù thu nhập từ hoạt động trên bờ có thể không cao bằng những chuyến biển thuận lợi, công việc mới được kỳ vọng mang lại nguồn thu ổn định hơn.

Cùng tại xã Đông Hải, ông Dương Thanh Phương đăng ký GBTC sau hơn 20 năm làm nghề biển. Trước những khó khăn về chi phí nhiên liệu và nhân công, ông dự định sử dụng tiền hỗ trợ làm vốn kinh doanh nước giải khát, kết hợp trồng rau màu trên diện tích 3 công đất của gia đình. Trong khi đó, ông Trần Văn Được, người có khoảng 6-7 năm làm nghề khai thác thủy sản, đã cùng vợ chuyển sang làm hồ và chăn nuôi dê sau khi tàu ngừng hoạt động hơn 1 năm. Ông đăng ký GBTC, mong sớm hoàn thiện thủ tục để có thêm vốn đầu tư phát triển chăn nuôi.

Những trường hợp trên cho thấy, ngư dân có thể tìm được hướng đi mới từ chính điều kiện sẵn có của gia đình. Tuy nhiên, không phải hộ nào cũng có đất, vốn hoặc khả năng tổ chức sản xuất như vậy. Vì thế, hỗ trợ GBTC cần gắn với tư vấn sinh kế, đào tạo kỹ năng, kết nối việc làm và hướng dẫn sử dụng nguồn vốn phù hợp.

Theo Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND, chính sách hỗ trợ học nghề, chuyển đổi việc làm và ổn định đời sống được thiết kế, nhằm hỗ trợ ngư dân trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Điều cần thiết là chính quyền cơ sở phải nắm rõ nguyện vọng, điều kiện lao động và khả năng tiếp cận nghề mới của từng hộ, tránh để người dân hoàn thành thủ tục GBTC nhưng vẫn loay hoay tìm kế sinh nhai.

Vấn đề đặt ra đối với quá trình CĐN là việc giải bản phương tiện cần được thực hiện đúng quy định, nhưng mục tiêu cuối cùng không chỉ là giảm số tàu hoạt động mà còn phải giúp người dân có điều kiện ổn định cuộc sống. Khi ngư dân tìm được công việc phù hợp, có thu nhập để trang trải sinh hoạt và trả nợ, chính sách sẽ tạo được sự đồng thuận, góp phần đưa chủ trương CĐN đi vào thực tế.

Đồng chí Lê Thị Thúy Kiều - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh đề nghị, các địa phương tiếp tục rà soát số lượng tàu cá, nắm chắc nhu cầu CĐN; hướng dẫn ngư dân tiếp cận chính sách đúng quy định. Địa phương cần thông tin cụ thể mức hỗ trợ GBTC để người dân hiểu rõ, thống nhất thực hiện; đồng thời khảo sát nhu cầu học nghề, tham mưu tổ chức các lớp đào tạo phù hợp và hỗ trợ lựa chọn cây trồng, vật nuôi theo điều kiện thực tế. Đối với Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND và Nghị quyết 23/2026/NQ-HĐND, cần bảo đảm triển khai đúng tiến độ, đúng đối tượng; tăng cường phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính với đơn vị liên quan để kịp thời tháo gỡ vướng mắc.

(Còn tiếp)