Kỳ 2: Ngành dừa tạo đột phá xuất khẩu, mở rộng thị trường

Dừa từ các vùng nguyên liệu tập kết tại sông Cổ Chiên trước khi đưa về nhà máy chế biến.

Ngành dừa Việt Nam từng phát triển khá “âm thầm”, đứng thứ 4 trong nhóm cây công nghiệp lâu năm sau cao su, cà phê và điều. Chính nhờ sự chủ động của doanh nghiệp (DN) và người sản xuất, ngành dừa từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Việc được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa vào đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực quốc gia đã tạo động lực để ngành hàng phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Đến nay, dừa đang vươn lên trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu đầy tiềm năng của nông nghiệp Việt Nam. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu dừa và các sản phẩm từ dừa lần đầu tiên tiến sát mốc 1 tỷ USD. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026 khi giá trị xuất khẩu dừa của tỉnh đạt 135 triệu USD, tăng gần 7% so với cùng kỳ năm trước.

Bà Nguyễn Thị Kim Thanh- Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam cho biết: ĐBSCL hiện là trung tâm sản xuất dừa lớn nhất cả nước nhờ lợi thế vùng nguyên liệu tập trung và khả năng thích ứng nhanh với thị trường. Nhiều DN đã mạnh dạn đầu tư công nghệ hiện đại, chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao nước dừa đóng hộp, dầu dừa tinh luyện, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, than hoạt tính. Nhờ đó, dừa Việt Nam không chỉ giữ vững thị trường truyền thống, mở rộng sang nhiều thị trường khó tính như châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Cùng với đó, làn sóng khởi nghiệp sáng tạo đã mang đến luồng sinh khí mới cho ngành dừa. Nhiều DN trẻ đã chủ động khai thác sâu giá trị bản địa và xu hướng tiêu dùng xanh. Các sản phẩm mật hoa dừa, dừa sáp chế biến, thực phẩm hữu cơ từ dừa ngày càng được người tiêu dùng trong và ngoài nước đón nhận. Đặc biệt công nghệ cấy phôi dừa của ĐH Trà Vinh đã giúp nâng tỷ lệ dừa sáp lên 85-90%, tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, thương mại hóa sản phẩm đặc sản địa phương.

Với định hướng mở rộng diện tích hữu cơ, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, ngành dừa đang từng bước nâng giá trị, mở rộng thị trường xuất khẩu và khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản thế giới.

Việt Nam hiện có khoảng 200 ngàn hecta dừa với sản lượng từ 2,1-2,3 triệu tấn/năm, thuộc nhóm các quốc gia xuất khẩu dừa hàng đầu thế giới. Đây là lợi thế quan trọng để ngành dừa tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng xanh và bền vững.

Hiện diện tích dừa của tỉnh dẫn đầu cả nước với hơn 122 ngàn hecta. Nhiều HTX và tổ hợp tác đã tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ, hình thành vùng nguyên liệu dừa tập trung trên 10 ngàn hecta. Diện tích sản xuất hữu cơ và ứng dụng công nghệ cao đạt trên 81 ngàn hecta, trong đó dừa hữu cơ chiếm gần 36 ngàn hecta. Để thích ứng với xu hướng sản xuất xanh, nhiều nông dân đã mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình canh tác hữu cơ, giảm sử dụng phân hóa học và thuốc BVTV.

Gia đình ông Nguyễn Văn Thủy, ấp Rạch Dừa (xã Nhị Long) đã chuyển khoảng 5 công đất sang trồng dừa hữu cơ, mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn trước. Theo ông Thủy, điều người trồng dừa mong muốn hiện nay đầu ra ổn định thông qua sự liên kết giữa HTX và DN để an tâm mở rộng sản xuất sạch.

Bà Lê Thị Lệ Hồng, xã Tam Ngãi, cho biết: Sau khi chuyển đổi 1ha đất vườn tạp sang trồng dừa hữu cơ, hiệu quả kinh tế mang lại khá ổn định. Bình quân vụ chính đạt 2 ngàn trái, mùa nghịch từ 500-700 trái. Nhờ áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp và bón phân định kỳ, vườn dừa duy trì năng suất ổn định.

Ông Lý Thanh Hùng- Giám đốc HTX Nông nghiệp Hưng Thành cho biết: HTX hiện liên kết hơn 300 hộ dân tham gia trồng dừa hữu cơ với diện tích đạt chuẩn hữu cơ châu Âu hơn 200ha. Sản phẩm được bao tiêu với giá cao hơn thị trường khoảng 10%, cung ứng trên 50 ngàn trái dừa mỗi tháng cho DN ngoài tỉnh. Để bảo đảm chất lượng sản phẩm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, HTX thường xuyên phối hợp tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình chăm sóc, sử dụng phân bón hữu cơ cho thành viên và hộ liên kết. Việc phát triển vùng nguyên liệu sạch giúp nông dân tăng thu nhập, tạo điều kiện để ngành dừa thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu về môi trường, an toàn thực phẩm và giảm phát thải carbon.

Hiện ngành dừa đang từng bước chuyển sang mô hình sản xuất phát thải thấp nhằm đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. TS Đoàn Văn Công- Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thích ứng biến đổi khí hậu và Hỗ trợ phát triển cộng đồng (ĐH Trà Vinh) cho biết: Phát thải trong canh tác dừa chủ yếu đến từ việc sử dụng phân bón và quản lý nước chưa hợp lý. Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình trồng xen, tăng hàm lượng hữu cơ đất và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sẽ góp phần hấp thụ carbon, hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trước yêu cầu đó, ĐH Trà Vinh đang tham gia nghiên cứu giải pháp canh tác bền vững, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ nông dân ghi chép nhật ký điện tử nhằm đáp ứng tiêu chuẩn xanh và mở rộng cơ hội xuất khẩu trong thời gian tới.

Theo ông Lê Văn Đông- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường: Tỉnh đang hoàn thiện Đề án Phát triển ngành dừa đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 với trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ, tăng cường liên kết sản xuất và xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Trong đó, mô hình dừa phát thải thấp được xác định là hướng đi chiến lược nhằm nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Định hướng đến năm 2030, diện tích dừa toàn tỉnh phấn đấu đạt 132 ngàn hecta, trong đó diện tích dừa hữu cơ đạt 50% tổng diện tích.

(Còn tiếp)