Từ nghị quyết đến giá trị trên từng vườn dừa

Ông Nguyễn Văn Hiệp trao đồi về kinh nghiệm trồng dừa hữu cơ.

Từ vườn đến cơ sở sơ chế, tiêu thụ – những mắt xích trong chuỗi giá trị dừa hữu cơ tại xã Phước Long.

Dưới vườn dừa rộng hơn 1ha của ông Nguyễn Văn Hiệp, ấp Mỹ Quới, những trái dừa vừa thu hoạch được gom lại chờ người đến nhận. 5 năm tham gia vùng nguyên liệu hữu cơ cũng là chừng ấy thời gian gia đình ông làm quen với phương thức sản xuất mới.

Từ chỗ chăm sóc vườn chủ yếu bằng kinh nghiệm, ông Hiệp phải thay đổi nhiều thói quen: vật tư nào được sử dụng, loại nào phải loại bỏ; chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh ra sao để đáp ứng quy trình. Những thay đổi này không thể thực hiện trong một sớm một chiều. “Lúc đầu cũng khó, vì cách làm cũ quen rồi. Sau này được hướng dẫn thì mình làm theo. Làm hữu cơ thấy vườn sạch hơn, đỡ dùng thuốc. Nhưng điều bà con quan tâm nhất vẫn là bán dừa. Làm kỹ hơn mà đầu ra ổn định, giá có lợi hơn thì ai cũng muốn theo” - ông Hiệp nói.

Thời điểm ghi nhận, dừa trong chuỗi liên kết được thu mua khoảng 55.000-65.000 đồng/chục, trong khi thương lái bên ngoài mua khoảng 30.000-35.000 đồng/chục. Mức chênh lệch này cho thấy lợi ích bước đầu khi tham gia chuỗi liên kết. Tuy nhiên, với người trồng dừa, bài toán không chỉ nằm ở giá của một chuyến hàng. Điều họ quan tâm là khi thị trường biến động, mức giá và lợi ích từ chuỗi liên kết có được duy trì hay không; đầu ra có đủ ổn định để họ tiếp tục tuân thủ quy trình sản xuất hữu cơ.

Với những hộ sống chủ yếu từ vườn dừa, đó là bài toán sinh kế. Còn với Phước Long, đây cũng là vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện khâu đột phá được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Phước Long lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định phát triển nông nghiệp hữu cơ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm; trong đó lựa chọn “Phát triển 70% vườn dừa hữu cơ, gắn với chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm” là một trong những khâu đột phá. Đến nay, toàn xã có 2.558ha dừa, trong đó 1.718,65ha được chứng nhận hữu cơ, tương đương khoảng 67,2% tổng diện tích. Trên địa bàn có 3 hợp tác xã (HTX) tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ. Như vậy, khoảng cách từ 67,2% đến mục tiêu 70% không còn xa. Tuy nhiên, cùng với yêu cầu mở rộng diện tích, việc hình thành và duy trì chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ đang đặt ra nhiều vấn đề.

Theo kế hoạch năm 2026 của UBND xã, việc liên kết tiêu thụ hiện vẫn chủ yếu thông qua thương lái hoặc điểm thu gom; tỷ lệ tiêu thụ theo hợp đồng trực tiếp giữa người sản xuất, HTX với doanh nghiệp còn hạn chế, các chuỗi liên kết bền vững chưa nhiều. Trong năm 2026, xã tiếp tục đặt mục tiêu phát triển thêm 250ha vùng nguyên liệu dừa hữu cơ, duy trì các mã số vùng trồng và tập huấn kỹ thuật cho các hộ tham gia.

Khi diện tích vùng nguyên liệu đã vượt 1.700ha, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục vận động người dân tham gia sản xuất hữu cơ, mà còn phải nâng cao giá trị trên từng diện tích, tạo đầu ra ổn định và lợi ích đủ sức khuyến khích người dân duy trì phương thức sản xuất này.

Từ vườn đến cơ sở sơ chế, tiêu thụ – những mắt xích trong chuỗi giá trị dừa hữu cơ tại xã Phước Long.

Một trái dừa từ lúc rời vườn đến khi trở thành nguyên liệu chế biến phải đi qua nhiều mắt xích. Người trồng dừa giữ quy trình hữu cơ; HTX tập hợp thành viên, sản lượng và làm cầu nối; doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, ổn định; chính quyền hỗ trợ tổ chức sản xuất, mã số vùng trồng và kết nối các bên. Những mắt xích này đã được hình thành tại Phước Long.

Theo báo cáo của UBND xã, Betrimex bắt đầu xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ từ năm 2022 với 208,47ha của 276 hộ; đến năm 2024 tăng lên 297,36ha với 414 hộ. Công ty Á Châu triển khai 807ha; Beinco 614,29ha. Tuy nhiên, có liên kết chưa đồng nghĩa với liên kết đã bền vững. Khi giá thị trường thay đổi, người dân sẽ có sự tính toán về hiệu quả sản xuất. Trong khi đó, để giữ chứng nhận hữu cơ, người trồng dừa phải thay đổi phương thức sản xuất, kiểm soát vật tư và tuân thủ quy trình. Vì vậy, vai trò của HTX ngày càng quan trọng trong việc tập hợp sản lượng, kết nối doanh nghiệp, thương lượng giá, theo dõi hợp đồng và đại diện quyền lợi của thành viên.

Ông Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Long Mỹ, cho biết: “Vận động bà con tham gia vùng hữu cơ đã khó, nhưng giữ được bà con gắn bó lâu dài với chuỗi còn khó hơn. Người dân làm ra sản phẩm thì điều họ quan tâm nhất vẫn là bán được và giá có lợi”. Cũng theo ông Hoàng, HTX vừa trao đổi với doanh nghiệp để có chính sách thu mua phù hợp, vừa vận động thành viên giữ quy trình và sản lượng đã liên kết. “Muốn chuỗi bền thì không thể yêu cầu riêng người dân giữ cam kết, mà các bên đều phải thấy được lợi ích và cùng giữ cam kết với nhau” - ông Hoàng nói.

Để chuỗi liên kết phát triển bền vững, doanh nghiệp cũng cần duy trì mối quan hệ ổn định với người trồng dừa; người dân cần đầu ra và lợi ích tương xứng, trong khi doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, ổn định. Lợi ích và trách nhiệm vì thế cần được chia sẻ giữa các bên trong chuỗi.

Đồng chí Trần Dương Thuấn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã trực tiếp trao đổi với người trồng dừa, HTX và Hội Nông dân tại vùng dừa hữu cơ.

Chính quyền không quyết định thay giá mua của doanh nghiệp hay giá bán của người dân. Tuy nhiên, vai trò quản lý không chỉ dừng ở việc chứng nhận diện tích và kết nối ban đầu mà còn phải nắm bắt những khó khăn phát sinh để cùng các bên tháo gỡ.

Đồng chí Võ Hoàng Trung, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã, cho rằng mở rộng diện tích hữu cơ là một việc, giữ được chuỗi liên kết ổn định còn quan trọng hơn. “Chính quyền không thể quyết định thay giá mua, giá bán của doanh nghiệp và người dân, nhưng phải làm tốt vai trò kết nối, nắm những vướng mắc để cùng HTX, doanh nghiệp tìm cách tháo gỡ. Mục tiêu của xã là làm sao người dân thấy được lợi ích khi tham gia, doanh nghiệp có vùng nguyên liệu ổn định và mối liên kết được duy trì lâu dài” - đồng chí Võ Hoàng Trung nói.

Theo đó, việc tổ chức thực hiện Nghị quyết cần chuyển từ vận động mở rộng diện tích sang chú trọng hiệu quả chuỗi liên kết, trong đó người dân, HTX và doanh nghiệp cùng có lợi, cùng có trách nhiệm.

Năm 2026, Hội Nông dân xã Phước Long đăng ký mô hình “Dân vận khéo” cấp tỉnh với nội dung “Vận động Nhân dân tham gia chuỗi giá trị dừa hữu cơ trên địa bàn xã Phước Long”. Hội phối hợp với doanh nghiệp và địa phương tuyên truyền, vận động hộ trồng dừa thực hiện quy trình hữu cơ, duy trì diện tích được chứng nhận, mở rộng vùng nguyên liệu và từng bước tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ. Qua khảo sát, mô hình đã thực hiện khoảng 80% nội dung, chỉ tiêu đăng ký.

Điểm đáng chú ý là quá trình triển khai không chỉ tập trung vào số hộ, diện tích được vận động mà còn hướng đến sản lượng được doanh nghiệp liên kết thu mua, giá thu mua, mức chênh lệch, hiệu quả kinh tế và những khó khăn của người dân.

Đồng chí Phạm Hữu Tâm, Đảng ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội Nông dân xã, cho biết: “Trước đây vận động chủ yếu là để bà con hiểu và tham gia sản xuất hữu cơ. Nhưng khi vùng nguyên liệu đã hình thành, Hội xác định phải đi thêm một bước là vận động người dân tham gia chuỗi giá trị”.

Theo đồng chí Tâm, Hội không chỉ hướng dẫn người dân giữ quy trình mà còn phải nắm giá cả, đầu ra, những khó khăn trong liên kết để phản ánh và cùng HTX, doanh nghiệp, chính quyền tháo gỡ. “Người dân thấy có lợi thì công tác vận động mới bền” - đồng chí Tâm nói.

Từ thực tế này, công tác dân vận trong xây dựng vùng nguyên liệu dừa hữu cơ không chỉ dừng ở tuyên truyền, vận động người dân hiểu và tham gia, mà còn phải lắng nghe nhu cầu, phản ánh những vấn đề phát sinh và góp phần tạo điều kiện để người dân được hưởng lợi từ chuỗi giá trị.

Khi mục tiêu 70% diện tích dừa hữu cơ đã ở khá gần, vấn đề đặt ra với cấp ủy không còn đơn thuần là làm thế nào để tăng thêm diện tích.

Đồng chí Trần Dương Thuấn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phước Long, cho rằng: “Chỉ tiêu 70% là mục tiêu cụ thể để phấn đấu, nhưng điều Đảng ủy quan tâm là tính bền vững sau khi đạt được chỉ tiêu. Phải làm sao vùng dừa hữu cơ gắn được với HTX, doanh nghiệp và thị trường, người dân thấy rõ lợi ích để tự nguyện duy trì”.

Theo đồng chí Trần Dương Thuấn, những vấn đề phát sinh phải được nắm bắt từ cơ sở, đưa ra bàn và lãnh đạo chính quyền, các ngành tìm giải pháp tháo gỡ, không chờ đến cuối nhiệm kỳ mới nhìn lại kết quả.

Thực tế triển khai vùng dừa hữu cơ cho thấy, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục giải quyết: người dân cân nhắc hiệu quả khi giá cả thay đổi; HTX phải tìm cách giữ thành viên và tăng khả năng kết nối; doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu đạt chuẩn, ổn định; chính quyền cần tiếp tục hỗ trợ kết nối và tháo gỡ khó khăn. Việc nhận diện sớm những vấn đề này sẽ giúp cấp ủy, chính quyền điều chỉnh cách tổ chức thực hiện, đưa khâu đột phá trong Nghị quyết sát hơn với thực tiễn.

Trở lại vườn dừa của ông Nguyễn Văn Hiệp, câu chuyện cuối cùng vẫn là hiệu quả của phương thức sản xuất mới. 1.718,65ha dừa hữu cơ là kết quả đáng ghi nhận; chứng nhận hữu cơ là điều kiện; HTX và doanh nghiệp là những mắt xích; chuỗi liên kết là phương thức để nâng cao giá trị.

Nhưng thước đo cuối cùng vẫn là người trồng dừa có được hưởng lợi, có niềm tin và muốn tiếp tục duy trì hay không. Khi người trồng dừa có HTX đại diện, doanh nghiệp đồng hành, đầu ra ổn định; khi những băn khoăn từ vườn dừa được cấp ủy, chính quyền lắng nghe và chuyển thành những vấn đề cần giải quyết, giá trị của khâu đột phá không còn nằm trên trang Nghị quyết mà hiện diện trong đời sống. Đó có thể là giá trị cao hơn từ mỗi chuyến dừa, sự chủ động của người dân và mối liên kết mà các bên cùng có trách nhiệm gìn giữ.

Khi ấy, mục tiêu 70% không chỉ là một con số trong Nghị quyết, mà trở thành kết quả của một quá trình tổ chức sản xuất có sự đồng hành của người dân, HTX, doanh nghiệp và chính quyền. Và đó cũng là lúc Nghị quyết thực sự bén rễ trên vùng dừa Phước Long.