Nâng chất nguồn nhân lực phát triển ngành tôm

Người nuôi cần được trang bị kiến thức chuyên môn, kỹ năng quản lý ao nuôi, phòng chống dịch bệnh trên tôm. Ảnh: TRÀ MY

ĐBSCL hiện chiếm khoảng 90% diện tích nuôi và gần 80% sản lượng tôm của cả nước, giữ vai trò trung tâm của ngành tôm Việt Nam. Tuy nhiên, trước tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu (BĐKH), dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, yêu cầu khắt khe từ thị trường xuất khẩu và quá trình chuyển đổi số, ngành tôm đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp người nuôi tiếp cận, ứng dụng hiệu quả khoa học- công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và hướng đến phát triển bền vững.

Theo GS.TS Trần Ngọc Hải- Phó Giám đốc ĐH Cần Thơ, bên cạnh cơ hội từ khoa học- công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn, ngành tôm đang đối mặt nhiều thách thức do BĐKH, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh và yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Trước bối cảnh đó, người nuôi cần nâng cao kiến thức, kỹ năng để chủ động thích ứng. Thực tế, sự phát triển nhanh của mô hình nuôi tôm công nghệ cao đòi hỏi người nuôi phải trang bị kiến thức chuyên môn và kỹ năng quản lý hiện đại. Từ quản lý môi trường ao nuôi, lựa chọn con giống, kiểm soát dinh dưỡng, phòng ngừa dịch bệnh đến ứng dụng công nghệ số, người nuôi cần chủ động cập nhật kiến thức để làm chủ quy trình sản xuất.

GS.TS Trần Ngọc Hải cho rằng, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được người sản xuất tiếp cận và ứng dụng đúng cách. Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực cần được đặt song hành với hoạt động nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao khoa học- kỹ thuật, đồng thời tăng cường liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và người nuôi. Qua đó, tiến bộ công nghệ có thể được chuyển giao sát với nhu cầu thực tế, góp phần nâng hiệu quả sản xuất và thúc đẩy ngành tôm phát triển theo hướng bền vững.

Dưới góc độ kỹ thuật, GS.TS Trương Quốc Phú (Trường Thủy sản- ĐH Cần Thơ) nhấn mạnh người nuôi cần được trang bị kiến thức về quản lý môi trường ao nuôi, từ xử lý nguồn nước thông qua biện pháp lắng, lọc, khử trùng đến sử dụng chế phẩm vi sinh để ổn định hệ vi sinh có lợi. Trong quá trình nuôi, việc thường xuyên theo dõi chỉ tiêu pH, độ kiềm, khí độc và lượng thức ăn dư thừa giúp người nuôi kịp thời điều chỉnh, hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Chất lượng con giống và dinh dưỡng đòi hỏi kiến thức và kỹ năng phù hợp.

Con giống khỏe, có khả năng tăng trưởng nhanh và thích nghi tốt góp phần giảm hao hụt, rút ngắn thời gian nuôi và nâng cao hiệu quả sản xuất. Chế độ dinh dưỡng hợp lý theo từng giai đoạn phát triển giúp tăng sức đề kháng, hạn chế dịch bệnh và nâng cao tốc độ sinh trưởng của tôm.

PGS.TS Nguyễn Như Trí- Khoa Thủy sản (Trường ĐH Nông lâm TP Hồ Chí Minh) cho rằng sử dụng thức ăn chất lượng kết hợp quản lý khẩu phần hợp lý góp phần giảm giá thành, hạn chế lượng thức ăn dư thừa, qua đó giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường ao nuôi.

Từ yêu cầu thực tế, công tác đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho người nuôi đang được chú trọng. Trường Thủy sản (ĐH Cần Thơ) vừa phối hợp tổ chức lớp tập huấn đầu tiên thuộc chương trình “Người nuôi tôm chuyên nghiệp” giai đoạn 2026-2027. Học viên được cập nhật kiến thức về nuôi tôm công nghệ cao, quản lý môi trường, dinh dưỡng, kiểm soát dịch bệnh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, hệ thống nuôi tuần hoàn và giải pháp thích ứng BĐKH.

Tại tỉnh, nghề nuôi tôm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Theo ông Lâm Văn Tân- Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh thả nuôi gần 65,2 ngàn ha tôm nước lợ, đạt 91,42% kế hoạch; sản lượng thu hoạch đạt 162,9 ngàn tấn, bằng 51,66% kế hoạch năm.

Trong đó, có 6,3 ngàn ha tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ cao. Cùng với mở rộng diện tích nuôi ứng dụng công nghệ cao, tỉnh tiếp tục tăng cường quan trắc môi trường, giám sát dịch bệnh, tổ chức tập huấn kỹ thuật và phổ biến quy định pháp luật.

Ông Hoàng Châu Lanh- đại diện Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP Cần Thơ, cho biết thời gian tới, ngành thủy sản tiếp tục phát triển theo hướng xanh, an toàn và bền vững; đồng thời tăng cường liên kết nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy ứng dụng khoa học- công nghệ vào thực tiễn sản xuất. Trước những áp lực ngày càng gia tăng từ BĐKH, dịch bệnh và cạnh tranh thị trường, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ.

Khi hoạt động đào tạo, nghiên cứu gắn sát với nhu cầu thực tế, tiến bộ khoa học- kỹ thuật được ứng dụng hiệu quả hơn, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị con tôm. Đây là giải pháp đáp ứng yêu cầu trước mắt, là nền tảng để ngành tôm ĐBSCL nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững.