Hợp tác xã đổi mới tư duy, nâng cao giá trị nông sản

HTX Nông nghiệp Mua bán Dừa khô Thanh Diễm xây dựng chuỗi liên kết gắn với thị trường xuất khẩu.

Theo Liên minh HTX tỉnh, đến ngày 10/6/2026, toàn tỉnh có 643 HTX, trong đó 432 HTX nông nghiệp và 37 HTX thủy sản. Cùng với phát triển về số lượng, hoạt động của các HTX đang có sự chuyển biến theo hướng chú trọng chất lượng, hiệu quả và khả năng tham gia vào chuỗi giá trị.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 107 HTX nông nghiệp thực hiện liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm, trong đó 74 HTX tham gia liên kết theo chuỗi giá trị tương đối ổn định. Từ sản xuất riêng lẻ, các HTX từng bước quan tâm hơn đến nhu cầu thị trường, tổ chức lại sản xuất, kiểm soát chất lượng và tìm kiếm đầu ra.

Sự thay đổi trong cách làm cũng đòi hỏi HTX và thành viên quan tâm hơn đến chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và tiêu chuẩn của từng thị trường. Nhiều HTX chủ động xây dựng nhãn hiệu, bao bì, thương hiệu và tìm thêm kênh tiêu thụ. Từ chỗ sản xuất rồi mới tìm đầu ra, các HTX đang từng bước chuyển sang nắm nhu cầu thị trường để tổ chức sản xuất phù hợp, qua đó kiểm soát tốt hơn chất lượng, sản lượng và hiệu quả kinh tế.

Mô hình liên kết sản xuất chanh không hạt phục vụ xuất khẩu là một trong những minh chứng rõ nét. Mô hình do Liên minh HTX tỉnh, Hội Nông dân tỉnh phối hợp với các địa phương, HTX Nông nghiệp Thành Chí (xã Tân An) và Công ty The Fruit Republic triển khai từ năm 2023 - 2025 tại 16 xã, với khoảng 186 hộ thành viên tham gia.

Đến cuối năm 2025, tổng diện tích trồng chanh đạt 188,4 ha, trong đó 88,6 ha đang cho trái. Năng suất bình quân đối với vườn cây trên 36 tháng tuổi đạt từ 30 - 40 tấn/ha/năm; tỷ lệ trái đạt tiêu chuẩn xuất khẩu từ 65 - 75%, cá biệt có hộ đạt trên 80%. Sản phẩm được bao tiêu với giá sàn 10.000 đồng/kg; sản lượng cung cấp thị trường đạt trên 1.000 tấn/năm, trong đó sản lượng phục vụ xuất khẩu chiếm 70%.

Với mô hình này, doanh nghiệp không chỉ tham gia ở khâu tiêu thụ mà còn đồng hành cùng HTX và nông dân trong quá trình tổ chức sản xuất. Đây là yếu tố quan trọng giúp hình thành mối liên kết giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp, tạo chuỗi sản phẩm có tiêu chuẩn và thị trường rõ ràng.

Theo ông Phan Đức Tài- Giám đốc HTX Nông nghiệp Thành Chí, liên kết theo chuỗi giá trị giúp nông dân giảm rủi ro thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất. Thành viên HTX được hỗ trợ giống, kỹ thuật, chuyển giao khoa học - công nghệ và hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP, sản lượng cung ứng đạt 120 - 150 tấn/tháng, giúp nông dân có lợi nhuận cao gấp 7 - 8 lần so với trồng lúa.

Không chỉ chanh không hạt, HTX Nông nghiệp Mua bán Dừa khô Thanh Diễm (xã Trung Ngãi) cũng chú trọng xây dựng chuỗi liên kết gắn với thị trường xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Diễm, Giám đốc HTX, cho biết, thành lập năm 2023 với 31 thành viên, HTX xác định xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, nâng chất lượng sản phẩm và gắn sản xuất với thị trường là hướng đi lâu dài. HTX từng bước ký hợp đồng bao tiêu, vận động nông dân sản xuất theo quy trình an toàn; đồng thời công khai giá thu mua, chú trọng phân loại, bảo quản và truy xuất nguồn gốc.

Hiện sản lượng thu mua, tiêu thụ của HTX đạt bình quân 1,74 nghìn tấn/năm, doanh thu khoảng 24 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 700 triệu đồng/năm; tạo việc làm cho 44 lao động với thu nhập bình quân khoảng 7 triệu đồng/người/tháng. Sản phẩm đã xuất khẩu sang Trung Quốc, đồng thời HTX định hướng mở rộng sang Mỹ, Úc và châu Âu.

Theo bà Diễm, liên kết chặt chẽ không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn tạo niềm tin giữa HTX và nông dân. Khi lợi ích được gắn kết, người sản xuất có thêm động lực tuân thủ quy trình, nâng chất lượng nguyên liệu, qua đó giúp HTX mở rộng vùng nguyên liệu và nâng giá trị dừa khô.

Cùng với liên kết sản xuất - tiêu thụ, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số đang được các HTX quan tâm nhằm nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu thị trường. Trong số 15 HTX nông nghiệp được tỉnh hỗ trợ xây dựng mô hình điển hình theo Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 18/7/2023 của Chính phủ, nhiều HTX sản xuất các ngành hàng chủ lực như dừa, lúa gạo, rau màu, bưởi da xanh, sầu riêng, cam sành, chanh không hạt, dưa lưới, nuôi bò và nghêu. Các HTX này có hơn 4.100 thành viên, trong đó nhiều HTX áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP.

Việc ứng dụng công nghệ giúp HTX kiểm soát tốt hơn quy trình sản xuất, chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, qua đó tạo thêm cơ sở xây dựng thương hiệu và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Đến hết quý I/2026, tỉnh có 973 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, với 543 chủ thể tham gia, trong đó có 94 HTX. Liên minh HTX tỉnh phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ các HTX xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc; hướng dẫn thiết lập, duy trì và sử dụng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Qua đó, các HTX từng bước chuyển từ sản xuất đơn thuần sang chú trọng chất lượng, thương hiệu và khả năng đáp ứng thị trường.

Tuy nhiên, dù có những chuyển biến tích cực, hoạt động của các HTX vẫn còn không ít khó khăn. Nhiều HTX có quy mô nhỏ, thiếu vốn, nhân lực quản lý và lao động qua đào tạo; một số HTX chưa xây dựng được phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, chưa chú trọng liên kết chuỗi giá trị, sản phẩm chưa đạt chất lượng hoặc chưa truy xuất được nguồn gốc.

Nhiều HTX đang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP.

Theo ông Đào Xuân Tùng, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, thời gian tới cần tiếp tục phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của HTX; vận động thành viên góp vốn, thu hút thêm thành viên mới, đồng thời nâng cao năng lực quản trị theo hướng công khai, minh bạch. Cùng với đó là hỗ trợ HTX tiếp cận nguồn vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX và các nguồn tín dụng khác; đẩy mạnh đào tạo, tập huấn cán bộ quản lý, thành viên; nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, nhất là đối với sản phẩm OCOP; ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ 4.0 trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Theo ngành chức năng, đổi mới HTX vì vậy không chỉ là đầu tư thêm máy móc hay áp dụng một quy trình kỹ thuật mới. Quan trọng hơn là thay đổi cách nghĩ, cách tổ chức sản xuất và phương thức tiếp cận thị trường. Khi HTX biết liên kết với nông dân, doanh nghiệp; lấy chất lượng, thị trường và lợi ích của thành viên làm trọng tâm, HTX sẽ có thêm điều kiện phát huy vai trò tổ chức lại sản xuất nông nghiệp.