Kiên định với nông nghiệp sạch

Sinh ra và lớn lên tại xã vùng cao Thượng Minh, chị Ma Thị Ninh, người dân tộc Tày, thấu hiểu những khó khăn của bà con nông dân ở địa phương. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, chị Ma Thị Ninh trở về quê xây dựng mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ. Tháng 6-2018, chị vận động 20 hộ dân thành lập Hợp tác xã (HTX) Yến Dương, định hướng canh tác sạch, sử dụng giống bản địa, hạn chế hóa chất.

Theo chị Ma Thị Ninh, nhiều tập quán truyền thống của đồng bào vốn gần với nguyên tắc hữu cơ, từ chọn giống tự nhiên đến thói quen ít sử dụng phân, thuốc hóa học. Vấn đề là tổ chức lại sản xuất theo quy trình chặt chẽ, có kiểm soát.

“Làm hữu cơ không thể nóng vội. Khó nhất là thay đổi thói quen canh tác. Quy trình đòi hỏi nghiêm ngặt, nhất là khâu xử lý đất, cần thời gian dài mới cho hiệu quả. Vì vậy, tôi xác định phải kiên trì tập huấn, đồng hành cùng bà con” - chị Ma Thị Ninh chia sẻ.

Song song với phát triển sản xuất, HTX Yến Dương chú trọng nâng cao vai trò của phụ nữ vùng cao trong kinh tế hộ gia đình. Thông qua các buổi sinh hoạt, tập huấn, chị em được trang bị kiến thức sản xuất, quản lý kinh tế và nhận thức về bình đẳng giới. Nhờ đó, nhiều phụ nữ mạnh dạn tham gia sản xuất, từng bước khẳng định vai trò trong gia đình và cộng đồng.

Sau 8 năm hoạt động, HTX Yến Dương từng bước khẳng định hiệu quả mô hình. Hiện 35ha trồng dong riềng, lúa nếp Tài và bí xanh thơm được chứng nhận đạt tiêu chuẩn GPS trong hệ thống chứng nhận nông nghiệp hữu cơ.

HTX có 4 sản phẩm đạt OCOP từ 3-4 sao gồm bí xanh thơm, trà bí thơm, gạo nếp Tài và miến dong Yến Dương; được gắn tem truy xuất nguồn gốc, đầu tư bao bì và phân phối tới nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước.

HTX bao tiêu nông sản cho các hộ liên kết với giá cao hơn thị trường khoảng 10%, tạo đầu ra ổn định. Từ bí xanh thơm, HTX phát triển thêm trà túi lọc, trà hòa tan và nước ép, góp phần gia tăng giá trị.

Năm 2022, trà bí thơm được chứng nhận hữu cơ PGS, đạt tiêu chuẩn ISO 22000:2018 và được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh. Sản lượng tiêu thụ bí xanh thơm đạt bình quân 500-700 tấn/năm.

Hiệu quả rõ nét nhất là sự chuyển biến về nhận thức của người dân, đặc biệt là phụ nữ vùng cao. Từ sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, nhiều hộ đã tham gia liên kết, tuân thủ quy trình kỹ thuật, chủ động tính toán chi phí và thị trường. Phụ nữ có thu nhập ổn định hơn, tự tin tham gia hoạt động cộng đồng.

Chị Triệu Thị Tàn, người dân tộc Dao ở thôn Nà Pài, xã Thượng Minh, cho biết: Trước đây phụ nữ trong thôn chủ yếu làm đủ ăn, ít tham gia sinh hoạt tập thể. Khi tham gia HTX, tôi và mọi người được tập huấn kỹ thuật canh tác hữu cơ, hiểu cách tổ chức sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm, từ đó cải thiện thu nhập gia đình.

Năm 2025, HTX Yến Dương là một trong hai tổ chức của Việt Nam được trao Giải thưởng ASEAN về phát triển nông thôn và xóa đói, giảm nghèo. Sự ghi nhận này khẳng định giá trị của mô hình nông nghiệp sạch lấy con người và môi trường làm trung tâm.

Thực tế cho thấy, lựa chọn sản xuất hữu cơ đồng nghĩa với nhiều khó khăn và chi phí cao hơn, song chính sự kiên định đã tạo nền tảng phát triển bền vững, góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng và mở ra hướng đi ổn định cho nông nghiệp vùng đồng bào dân tộc thiểu số...