Ứng dụng công nghệ chế biến để nâng giá trị nông sản

Ứng dụng công nghệ góp phần giải bài toán thực tiễn cho doanh nghiệp tại tỉnh. Trong ảnh: Sản xuất tại Công ty TNHH MTV Sản xuất và Thương mại Hòa Hiệp Vĩnh Long. Ảnh: KHÁNH DUY

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao, năng lực công nghệ quyết định năng suất, chất lượng, hiệu quả sử dụng nguyên liệu và khả năng tham gia chuỗi giá trị của DN ngành chế biến, chế tạo.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định KH-CN, ĐMST và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu. Yêu cầu đặt ra là chuyển định hướng này thành giải pháp cụ thể, lấy nhu cầu thực tiễn của DN làm trung tâm.

Thúc đẩy kết nối, chuyển giao công nghệ chế biến phụ phẩm vỏ dừa, vỏ sầu riêng theo Chương trình hợp tác giữa Bộ KH-CN và UBND tỉnh, chương trình làm việc giữa Sở KH-CN và Cục ĐMST vừa qua tập trung kết nối DN với các viện nghiên cứu, tổ chức KH-CN để thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ chế biến phụ phẩm nông nghiệp. Đối với vỏ dừa, Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới đề xuất nghiên cứu sử dụng vỏ dừa làm nhiên liệu sinh khối cho lò hơi công nghiệp, tận dụng nguồn phụ phẩm phục vụ sản xuất, góp phần giảm chi phí năng lượng.

Ông Nguyễn Trường Thịnh - đại diện Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới cho biết, quy mô vùng nguyên liệu và hệ thống DN chế biến tạo ra lượng lớn phụ phẩm từ quá trình sản xuất, đồng thời đặt ra yêu cầu về các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển các mô hình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Ông Thịnh cho rằng, bên cạnh các phương án sử dụng vỏ dừa truyền thống, cần nghiên cứu thêm phương án tận dụng trực tiếp phụ phẩm tại chỗ, trong đó có khả năng sử dụng làm nhiên liệu sinh khối cho hệ thống lò hơi. Mặt khác, thực tiễn hoạt động chế biến dừa có nhu cầu sử dụng năng lượng nhiệt tương đối lớn, đặc biệt là hơi nước phục vụ các công đoạn gia nhiệt, thanh trùng, cô đặc, sấy và các công đoạn công nghệ khác. Việc sử dụng nhiên liệu sinh khối từ chính phụ phẩm phát sinh trong quá trình chế biến có tiềm năng tạo thành một chu trình sử dụng tài nguyên khép kín, giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu bên ngoài và nâng cao giá trị sử dụng của phụ phẩm. Hiện công ty đang thực hiện cải tạo hệ thống lò hơi với công suất khoảng 20 tấn hơi/giờ. Đây là điều kiện thuận lợi để nghiên cứu khả năng sử dụng vỏ dừa trong điều kiện vận hành thực tế của một nhà máy chế biến dừa quy mô lớn. “Để thực hiện các giải pháp kỹ thuật cũng như vượt qua rào cản, DN rất cần sự hỗ trợ của viện, trường cùng định hướng phát triển, nghiên cứu”- ông Nguyễn Trường Thịnh chia sẻ.

Trong khi đó, đại diện Công ty TNHH Xuất Nhập khẩu Trái cây Chánh Thu cho biết, DN hiện xuất khẩu nhiều loại trái cây tươi, trong đó mặt hàng chủ lực là sầu riêng. Tuy nhiên, việc xuất hàng đi các thị trường xa rất hạn chế, DN cần được hỗ trợ nghiên cứu quy trình, công nghệ bảo quản sau thu hoạch. Đồng thời, cần hỗ trợ công nghệ tái chế vỏ, hạt sầu riêng thành sản phẩm tuần hoàn có giá trị. Còn Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại Phước Thành IV đề xuất nhu cầu về quy trình, công nghệ chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm khoai lang…

Đại diện Cục ĐMST cùng các đơn vị trực thuộc Bộ KH-CN, các nhà khoa học, chuyên gia đã trực tiếp tư vấn, đề xuất nhiều giải pháp khả thi, cơ chế, chính sách hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ nhằm tạo điều kiện cho DN mạnh dạn đầu tư nghiên cứu và phát triển.

PGS.TS Vũ Đức Lợi - Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc chia sẻ về giải pháp công nghệ nâng cao chất lượng sầu riêng xuất khẩu. Ảnh: TUYẾT HIỀN

Đối với vỏ sầu riêng, PGS.TS Vũ Đức Lợi - Viện trưởng Viện KH-CN Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) giới thiệu các giải pháp công nghệ sản xuất than hoạt tính phục vụ xử lý nước, không khí; ứng dụng vi sinh vật để ủ vỏ sầu riêng thành phân bón hữu cơ trong 2-4 tuần; nhiệt phân tạo than sinh học (biochar) phục vụ cải tạo đất, tăng khả năng giữ nước, dinh dưỡng và góp phần hạn chế cadimi (Cd) trong đất. Các giải pháp hướng đến hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn “Vỏ sầu riêng - Phân bón hữu cơ, than sinh học - Cải tạo đất - Sầu riêng chất lượng cao”, đồng thời giảm ô nhiễm môi trường và phát thải carbon.

TS Chu Thúc Đạt - Phó Cục trưởng Cục ĐMST nhận định, tỉnh có nhiều lợi thế về nông nghiệp, thủy sản và công nghiệp chế biến; đặc biệt có vùng nguyên liệu dừa lớn nhất cả nước cùng các sản phẩm chủ lực như sầu riêng, lúa gạo, cá tra. Những lợi thế này mở ra dư địa lớn để phát triển chế biến sâu, bảo quản, truy xuất nguồn gốc, sử dụng phụ phẩm và nâng cao giá trị hàng hóa.

Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu dồi dào chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi DN nâng cao được năng lực ứng dụng, tiếp nhận và làm chủ công nghệ. Vì vậy, cần đánh giá thực chất năng lực hiện có, xác định công đoạn cần ưu tiên và xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ phù hợp với từng nhóm DN.

Đại diện Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại Phước Thành IV đề xuất nhu cầu về quy trình, công nghệ chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm khoai lang. Ảnh: TUYẾT HIỀN

Phó Cục trưởng Cục ĐMST đánh giá cao sự chủ động của Sở KH-CN tỉnh trong việc ban hành Kế hoạch 205/KH-SKHCN ngày 21/10/2026 về khảo sát, đánh giá trình độ và năng lực công nghệ sản xuất của DN trên địa bàn. Theo công văn của Sở KH-CN ngày 2/11/2026, tỉnh đang triển khai khảo sát DN ngành chế biến, chế tạo theo Thông tư 17/2019/TT-BKHCN, dự kiến hoàn thành khảo sát trước ngày 15/12/2026 và gửi kết quả về Cục ĐMST trước ngày 20/12/2026. Đây là bước đi thiết thực, tạo cơ sở để đánh giá đúng thực trạng, nhận diện những hạn chế và nhu cầu công nghệ của DN, từ đó đề xuất giải pháp hỗ trợ và xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

TS Chu Thúc Đạt nhấn mạnh, các trao đổi, chia sẻ về giải pháp công nghệ nâng cao chất lượng sầu riêng xuất khẩu, tận dụng vỏ dừa làm nhiên liệu sinh khối, nhu cầu công nghệ chế biến khoai lang và thực tiễn đổi mới thiết bị, số hóa sản xuất của DN mang đến những góc nhìn cụ thể, gắn với các ngành hàng có thế mạnh của tỉnh và nhiều địa phương khu vực miền Nam. Đối với các bài toán chế biến sâu khoai lang, vỏ dừa và phụ phẩm sầu riêng, ông đề xuất 2 cơ chế hỗ trợ DN. Qua đó, không chỉ góp phần nhận diện những khó khăn, hạn chế về công nghệ mà còn hướng tới đề xuất các giải pháp thiết thực, khả thi nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của DN. Đối với các bài toán chế biến khoai lang, vỏ dừa và phụ phẩm sầu riêng, ông đề xuất 2 cơ chế hỗ trợ DN. Với công nghệ đã có quy trình, Nhà nước hỗ trợ kết nối, chuyển giao; với công nghệ chưa có quy trình hoặc cần hoàn thiện, Nhà nước hỗ trợ bằng con đường đặt hàng viện, trường nghiên cứu, sau đó chuyển giao cho DN và nhân rộng cho đơn vị có nhu cầu.

Thông qua các báo cáo chuyên đề, tọa đàm chuyên sâu với ý kiến trao đổi thẳng thắn, cởi mở… chương trình làm việc giữa Sở KH-CN và Cục ĐMST đã xác định những khâu công nghệ cần ưu tiên; đề xuất giải pháp có thể ứng dụng, nhân rộng và kiến nghị cách thức phối hợp, hỗ trợ hiệu quả giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường ĐH và DN. Mỗi kiến nghị đều gắn với nhu cầu cụ thể, nguồn lực thực hiện và kết quả mong đợi. Qua đó, góp phần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường ĐH và cộng đồng DN; làm rõ thực trạng, nhận diện những hạn chế và nhu cầu đổi mới công nghệ, từ đó đề xuất giải pháp thiết thực nhằm nâng cao trình độ, năng lực công nghệ và ĐMST của DN ngành chế biến, chế tạo tại khu vực miền Nam, trong đó có tỉnh; từng bước nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của DN.