Ứng dụng công nghệ sinh học trong nhân giống cây trồng

Công nghệ nuôi cấy mô còn tạo tiền đề để hình thành cơ sở sản xuất giống tập trung, nguồn cây giống chất lượng đồng đều.

Ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học- công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp nhằm từng bước hiện đại hóa ngành nông nghiệp địa phương. Trong quá trình này, lĩnh vực sản xuất cây giống và hoa kiểng có nhiều thay đổi rõ nét. Nếu trước đây người dân chủ yếu nhân giống bằng phương pháp truyền thống như ghép hoặc chiết cành, thì nay nhiều cơ sở đã mạnh dạn tiếp cận và ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô hiện đại.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, công nghệ nuôi cấy mô đã được triển khai và ứng dụng ngày càng rộng rãi trong các lĩnh vực như sản xuất cây ăn trái, hoa kiểng, cây lâm nghiệp và cây dược liệu. Một số đối tượng tiêu biểu như chuối, khóm, chanh dây, gừng, cúc, lan, dạ yến thảo… và nhiều giống cây đặc sản phục vụ phát triển kinh tế nông thôn.

Việc sử dụng cây giống nuôi cấy mô đã giúp nhiều mô hình nông nghiệp tăng năng suất, rút ngắn thời gian sinh trưởng, nâng cao độ đồng đều và chất lượng nông sản, từ đó cải thiện rõ rệt hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Đồng thời, công nghệ nuôi cấy mô còn tạo tiền đề để hình thành cơ sở sản xuất giống tập trung, quy mô công nghiệp, gắn với truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.

Chị Tăng Thị Cẩm Nhung- quản lý Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen (xã Chợ Lách) cho biết, trước đây cơ sở cây giống Hoàng Long chủ yếu sản xuất mai vàng bằng phương pháp ghép truyền thống để cung ứng cho thị trường trong nước. Nhận thấy yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với nguồn giống chất lượng, năm 2025 cơ sở đã nâng cấp, chuyển đổi mô hình hoạt động. Cùng với việc mở rộng quy mô sản xuất, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại, xây dựng phòng thí nghiệm đạt chuẩn và ứng dụng phương pháp nuôi cấy mô trong sản xuất giống cây trồng.

Anh Nguyễn Hoàng Huynh- quản lý phòng thí nghiệm Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen cho hay: Công nghệ nuôi cấy mô có vai trò quan trọng trong sản xuất giống cây trồng chất lượng cao, giúp nhân nhanh số lượng lớn cây giống từ một nguồn cây mẹ trong thời gian ngắn, tạo ra cây giống đồng đều về đặc tính di truyền, sinh trưởng và năng suất. Quá trình nuôi cấy trong môi trường vô trùng giúp loại bỏ nhiều mầm bệnh như nấm, vi khuẩn, virus, từ đó tạo ra cây giống sạch bệnh, khỏe mạnh. Đồng thời, góp phần bảo tồn và phục tráng giống cây quý, giống bị thoái hóa, chủ động nguồn giống quanh năm, đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp quy mô lớn và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Hiện mỗi năm công ty cung ứng cho thị trường khoảng 5 triệu cây giống, tăng gấp nhiều lần so với phương pháp truyền thống.

Ông Trần Hữu Nghị- Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Lách cho biết: Sản xuất cây giống, hoa kiểng tiếp tục được đầu tư mở rộng, chất lượng giống nâng cao, đa dạng chủng loại, số lượng sản xuất hàng năm tăng nhanh. Xã tăng cường hoạt động nghiên cứu và ứng dụng thành tựu khoa học- công nghệ trong sản xuất nhất là mô hình trong nông nghiệp; tổ chức tập huấn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất trái cây, cây giống, hoa kiểng.

Theo ngành chức năng, tuy công nghệ nuôi cấy mô đã khẳng định vai trò quan trọng trong sản xuất giống chất lượng cao, song việc triển khai trên diện rộng còn nhiều thách thức. Cụ thể như, chi phí đầu tư ban đầu lớn (cho hạ tầng phòng thí nghiệm, thiết bị chuyên dụng và hệ thống kiểm soát vô trùng) ít nhiều gây trở ngại đối với cơ sở sản xuất giống quy mô nhỏ. Nguồn nhân lực chuyên sâu về công nghệ sinh học còn thiếu, đặc biệt ở cấp cơ sở, làm giảm khả năng mở rộng quy mô và kiểm soát chất lượng cây giống.

Hướng tới, để thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong nhân giống cây trồng, cần tiếp tục tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật thông qua chương trình tập huấn, mô hình trình diễn và đào tạo tại chỗ, giúp cán bộ kỹ thuật cơ sở và người sản xuất nâng cao năng lực tiếp nhận, làm chủ công nghệ. Cần đẩy mạnh liên kết giữa cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương nhằm mở rộng quy mô sản xuất giống bằng công nghệ nuôi cấy mô, từng bước hình thành cơ sở sản xuất giống hiện đại, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Bên cạnh đó, việc gắn công nghệ nhân giống với chuyển đổi số trong nông nghiệp cũng là hướng đi quan trọng, thông qua ứng dụng nền tảng số trong quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc cây giống, dự báo nhu cầu thị trường và kết nối cung- cầu. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ về vốn, chính sách khuyến khích đầu tư và phát triển nguồn nhân lực, tạo điều kiện thuận lợi để công nghệ cao được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất giống, góp phần nâng cao chất lượng cây trồng, tăng giá trị nông sản và thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.