Chuyển đổi xanh để doanh nghiệp phát triển bền vững

Tại tỉnh, nhiều doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng khoa học - công nghệ, các tiêu chuẩn xanh vào sản xuất. Trong ảnh: Dây chuyền sản xuất nước dừa đóng hộp tại Betrimex, CCN Phong Nẫm, xã Lương Hòa). Ảnh: CẨM TRÚC

Phát triển kinh tế phải đi đôi với BVMT là vấn đề được đặt ra ngày càng cấp thiết trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng. Khi tài nguyên thiên nhiên có giới hạn, sức chịu tải của môi trường ngày càng chịu nhiều áp lực, việc duy trì phương thức sản xuất dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, tiêu hao năng lượng và phát sinh chất thải sẽ đặt DN trước những thách thức lớn.

BVMT phải trở thành bộ phận không thể tách rời trong chiến lược phát triển của DN, thay vì chỉ dừng lại ở việc thực hiện các quy định pháp luật hoặc xử lý những tác động phát sinh trong quá trình sản xuất.

Theo GS.TS Phạm Văn Đức - Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, DN vừa là chủ thể tạo ra của cải, việc làm, thúc đẩy đổi mới công nghệ, vừa có những tác động trực tiếp đến tài nguyên và môi trường sống. Vì vậy, phát huy vai trò của DN trong BVMT phải gắn với đổi mới phương thức phát triển của nền kinh tế. Trách nhiệm môi trường thể hiện ở việc tuân thủ pháp luật, phòng ngừa ô nhiễm và phải được cụ thể hóa trong chiến lược kinh doanh, thiết kế sản phẩm, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng, kéo dài vòng đời sản phẩm và tái sử dụng phụ phẩm.

Điều này cho thấy chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận từ góc độ toàn diện hơn. Một DN phát triển bền vững tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế, sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và bảo đảm lợi ích hài hòa giữa DN, người lao động và cộng đồng.

“Phát triển bền vững phụ thuộc vào thể chế, công nghệ, nguồn vốn và gắn với hệ giá trị định hướng hành động. Cách sử dụng công nghệ, vốn và thị trường cuối cùng vẫn phụ thuộc vào con người, vào trách nhiệm của nhà quản lý, doanh nhân và người lao động. Vì vậy, cần bồi đắp đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm công dân của doanh nhân và văn hóa tôn trọng tự nhiên; đặt con người và lợi ích lâu dài của quốc gia - dân tộc ở vị trí định hướng các lựa chọn phát triển”- GS.TS Phạm Văn Đức cho biết.

Đối với ĐBSCL, GS.TS Phạm Văn Đức cho rằng, những thách thức về nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, sụt lún, sạt lở và suy giảm hệ sinh thái gắn trực tiếp với sinh kế, cơ cấu sản xuất và phương thức sử dụng tài nguyên của vùng. Hoạt động DN phải được xem xét cùng khả năng cung cấp nước, xử lý chất thải, bảo vệ đất và bảo đảm sinh kế. Hiệu quả một dự án riêng lẻ chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả phát triển nếu dự án làm gia tăng rủi ro cho các hoạt động khác hoặc cộng đồng lân cận. Do đó, tinh thần thuận thiên cần được cụ thể hóa thành cách tổ chức sản xuất phù hợp với đặc điểm sinh thái từng địa bàn.

ĐBSCL là vùng có vai trò quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, xuất khẩu nông sản, kinh tế biển và bảo đảm sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, sạt lở, suy giảm nguồn nước và những biến đổi của hệ sinh thái tự nhiên. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh còn gắn trực tiếp với khả năng duy trì sản xuất, nâng cao giá trị hàng hóa và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Sản xuất tại Công ty TNHH May mặc Leader (Việt Nam). Ảnh: KHÁNH DUY

Ông Trần Văn Huyến - Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ cho hay, BCH Trung ương mới đây có Kết luận 75-KL/TW về BVMT và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Trong đó, đặt BVMT vào trung tâm của các quyết định phát triển. Yêu cầu phát triển trong giới hạn chịu đựng của hệ sinh thái và đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ pháp lý của DN. Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cũng đưa ra thông điệp: DN là chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi xanh, không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng.

Đối với DN, theo ông Huyến, BVMT đã chuyển từ nghĩa vụ đối phó thành điều kiện tồn tại và năng lực cạnh tranh. Thị trường carbon trong nước đã vận hành thí điểm từ ngày 29/6/2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu đã vận hành đầy đủ từ đầu năm 2026; trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì của nhà sản xuất ngày càng được siết chặt.

Theo PGS.TS Nguyễn Việt Thanh (Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật Vĩnh Long), trách nhiệm xanh của DN bao gồm chủ động phòng ngừa, giảm thiểu, khắc phục tác động đến môi trường; sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng; giảm chất thải, phát thải; bảo vệ hệ sinh thái và đổi mới công nghệ, sản phẩm, quản trị theo hướng xanh, tuần hoàn. Khái niệm vượt khỏi tuân thủ pháp luật, gắn với giá trị dài hạn.

“DN cần coi BVMT là khoản đầu tư dài hạn, đưa chỉ tiêu sử dụng nước, năng lượng, nguyên liệu, giảm phát thải và chất thải vào chiến lược kinh doanh, quyết định đầu tư và đánh giá hiệu quả. Tại ĐBSCL, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát rủi ro môi trường và truy xuất minh bạch góp phần giảm chi phí, bảo vệ vùng nguyên liệu, nâng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường” - PGS.TS Nguyễn Việt Thanh phân tích.

Liên quan về thể chế, GS.TS Phạm Văn Đức cho rằng, cần nghiên cứu cách kết hợp yêu cầu bắt buộc với động lực kinh tế. Cơ chế hỗ trợ đổi mới công nghệ, tiếp cận vốn và phát triển thị trường cần gắn với kết quả môi trường có thể kiểm chứng. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm thực thi, khả năng giám sát và phương thức xử lý vi phạm, để DN thực hiện tốt không bị bất lợi so với DN né tránh nghĩa vụ.