Cơ cấu lại ngành lúa gạo theo hướng xanh và bền vững

Sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Đề án Phát triển bền vững 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Diện tích thực hiện vượt 197% mục tiêu giai đoạn đầu, tư duy sản xuất của nông dân chuyển biến rõ rệt theo hướng giảm phát thải, nâng cao giá trị và bảo vệ môi trường, từng bước cơ cấu lại ngành lúa gạo vùng ĐBSCL theo hướng xanh, thân thiện với môi trường.

Đề án Phát triển bền vững 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực.

Đạt 197% mục tiêu giai đoạn đầu

Ngay từ khi được phê duyệt, đề án đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng, Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương và sự hưởng ứng của nông dân, doanh nghiệp (DN), HTX. Qua hơn 2 năm triển khai, đề án đã từng bước khẳng định tính đúng đắn và cấp thiết, mang lại những kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận.

Theo đó, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp đạt 354.839ha/180.000ha, đạt 197% mục tiêu đề ra. Tại các mô hình thí điểm, sản xuất theo quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp do Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn đạt nhiều kết quả: giảm lượng giống gieo sạ 45%; giảm lượng phân bón 30%; giảm số lần sử dụng thuốc BVTV 2-3 lần phun/vụ; giảm 20% lượng nước tưới qua việc rút nước 2-3 lần/vụ; năng suất lúa tăng 12%; chi phí đầu vào cho sản xuất giảm 40%; lợi nhuận trung bình tăng 6 triệu đồng/ha/vụ; giảm lượng phát thải 3-4 tấn CO2/ha/vụ.

Bên cạnh đó, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị đã có những chuyển biến rõ rệt. Hiện đã có 1.129 HTX và tổ hợp tác tham gia đề án, cùng hơn 210 DN và tổ chức liên quan, trong đó có 102 DN tham gia liên kết tiêu thụ nông sản. Khoảng 600 HTX và tổ hợp tác đã ký kết liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa gạo với DN, đảm nhiệm sản xuất trên 60-70% diện tích tham gia đề án; 100% nông dân tham gia đề án đều thông qua HTX hoặc tổ hợp tác.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường- Trần Thanh Nam cho biết: Qua triển khai đề án, tư duy sản xuất của nông dân đang dần chuyển dịch theo hướng giảm phát thải, nâng cao giá trị và bảo vệ môi trường. Các quy trình canh tác bền vững như quản lý nước tưới tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ… được áp dụng ngày càng rộng rãi. Điều đáng chú ý là các DN và HTX ngày càng quan tâm đến liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam. Nhiều tổ chức quốc tế và đối tác phát triển cũng tham gia hỗ trợ về kỹ thuật, tín dụng và phát triển thị trường.

Mở hướng phát triển bền vững ngành lúa gạo

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đề án không chỉ là một chương trình phát triển sản xuất, mà là một bước đi quan trọng trong cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng ĐBSCL. Nông dân đã từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống, tiếp cận và áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời chú trọng áp dụng các biện pháp quản lý nước tưới theo phương pháp ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân bón hợp lý và giảm phát thải khí nhà kính. Một số DN lớn đã tích cực tham gia chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, hỗ trợ nông dân ngay từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành các liên kết sản xuất bền vững và minh bạch.

Những kết quả bước đầu này không chỉ góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết của Việt Nam tại Hội nghị chống biến đổi khí hậu lần thứ 26 (COP26) đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng “xanh- sạch- chất lượng- bền vững”.

Tại hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án Phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030, vừa tổ chức tại TP Cần Thơ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng khẳng định, chủ trương xây dựng vùng chuyên canh 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp là hướng đi đúng đắn, góp phần quan trọng trong quá trình cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo ở ĐBSCL.

Để đề án tiếp tục được triển khai hiệu quả và đi vào chiều sâu, tạo chuyển biến rõ nét hơn nữa trong thời gian tới, ông Trần Đức Thắng đề nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi cho DN, HTX và nông dân tiếp cận tín dụng phục vụ các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp được thuận lợi hơn nữa. Các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch mở rộng diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững, phù hợp với từng vùng sinh thái và điều kiện sản xuất. Đồng thời, có giải pháp liên kết mô hình DN- HTX- nông dân theo chuỗi giá trị; đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất lúa bền vững và xử lý rơm rạ sau thu hoạch để nâng cao thu nhập cho chính người dân.

Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG