Giữ vững đà tăng xuất khẩu

Chế biến thủy sản xuất khẩu tại Nhà máy của Công ty cổ phần chế biến thủy sản xuất, nhập khẩu Kiên Cường, tỉnh An Giang. (Ảnh PHÚ CƯỜNG)

Bên cạnh đó, các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng, yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với hoạt động xuất, nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh phức tạp của thương mại toàn cầu, Bộ Công thương quyết tâm giữ vững mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15-16%, đồng thời duy trì thặng dư thương mại khoảng 23 tỷ USD trở lên, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Nhiều khó khăn, thách thức
Xuất khẩu thủy sản năm 2025 đạt con số kỷ lục 11,3 tỷ USD và hai tháng năm 2026 tiếp tục tăng trưởng 20% so cùng kỳ năm 2025, đạt 1,7 tỷ USD. Tuy nhiên, xuất khẩu thủy sản đang phải đối mặt hàng loạt thách thức lớn.

Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng cho biết: Chi phí logistics tăng do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông tác động mạnh đến hoạt động của ngành bởi xuất khẩu thủy sản phụ thuộc rất lớn vào vận tải biển. Hiện các doanh nghiệp được thông báo là rất nhiều chuyến tàu phải chuyển hướng qua châu Phi, kéo dài thời gian vận chuyển thủy sản sang châu Âu hay bờ Đông nước Mỹ thêm khoảng 1-2 tuần, làm đội chi phí. Các hãng bảo hiểm sẽ không chi trả bảo hiểm cho những tuyến tàu đi qua khu vực Trung Đông có rủi ro cao. Không những vậy, giá thành của bao bì và một số phụ liệu cho chế biến thủy sản cũng đang tăng chóng mặt.

Bên cạnh đó, xuất khẩu thủy sản cũng đối mặt thách thức đến từ các biện pháp phòng vệ thương mại hay chính sách thuế quan đối với nhiều sản phẩm chủ lực như tôm, cá tra. Từ tháng 1 vừa qua, Mỹ bắt đầu cấm sản phẩm thủy sản từ 12 nghề cá không được công nhận tương đương theo Luật Bảo vệ động vật biển có vú.

Sang tháng 2, Mỹ công bố kết quả cuối cùng đợt rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá tôm. Theo đó, hai doanh nghiệp Việt là Công ty STAPIMEX và Công ty Thông Thuận bị áp thuế chống bán phá giá gần 26%, còn nhóm doanh nghiệp không bị kiểm tra bắt buộc bị áp mức hơn 4,5%. Kết quả này khiến xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm tới 60% ngay trong tháng 2.

Năm 2025, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và UAE đạt hơn 6,5 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất siêu gần 5 tỷ USD. Đáng chú ý, việc Chính phủ UAE thông báo Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam-UAE (CEPA) có hiệu lực từ ngày 3/2 đã tác động ngay đến xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này khi kim ngạch hai tháng đầu năm đạt gần 1 tỷ USD, tăng khoảng 10% so cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, theo ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, sau khi xung đột Trung Đông xảy ra, xuất khẩu sang thị trường này có thể gặp không ít rủi ro như nguy cơ gián đoạn logistics; biến động giá cả nhiên liệu dẫn đến tăng chi phí vận tải, chi phí sản xuất, làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường Trung Đông trong thời gian tới. Mặt khác, do UAE đang phải tập trung duy trì ổn định những mặt hàng thiết yếu, một số mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam như gia vị, trái cây tươi,… có thể sẽ bị ảnh hưởng.

Ông Trung lưu ý doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có thể gặp rủi ro thanh toán đối với các hợp đồng nhập khẩu đã ký hoặc các chuyến hàng đã được vận chuyển sang UAE, nhưng không thể nhập cảng do tình hình xung đột. Trao đổi với Thương vụ, không ít doanh nghiệp cho biết, đã phải “bán sang tay” các chuyến hàng đang lênh đênh trên biển vì không được nhập cảng vào UAE.

Là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, hiện hàng dệt may Việt Nam đã xuất sang khoảng 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng chủ yếu tập trung vào một số thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc,… (chiếm tỷ trọng gần 90%), trong khi các thị trường còn lại chỉ chiếm hơn 10%. Vì vậy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) Trương Văn Cẩm kiến nghị Bộ Công thương tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động xúc tiến tại các thị trường mới, giàu tiềm năng, nhất là một số thị trường doanh nghiệp đã có hoạt động xuất khẩu mang tính thăm dò.

Bên cạnh đó, điểm nghẽn lớn nhất của ngành dệt may là thiếu hụt nguồn cung nguyên phụ liệu, bởi nếu Việt Nam không tự chủ được nguồn cung này sẽ không thể hưởng lợi từ các Hiệp định thương mại tự do, hoặc hưởng lợi rất ít. Chiến lược phát triển ngành dệt may và da giày Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035 cũng đã nêu rõ giải pháp là cần phát triển các khu công nghiệp dệt may lớn cho sản xuất nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất trong nước.

Ông Cẩm kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tập trung triển khai Chiến lược đã đề ra, nhất là các địa phương cần nhanh chóng rà soát lại quy hoạch các khu công nghiệp đã thay đổi sau quá trình sáp nhập. Các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài chủ động tìm kiếm, giới thiệu nhà đầu tư có uy tín về lĩnh vực sản xuất vải và nhuộm hoàn tất đến đầu tư tại Việt Nam.

Theo bà Lê Hằng, trong bối cảnh đầy khó khăn hiện nay, việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm là yếu tố then chốt để ngành thủy sản duy trì tăng trưởng. Do đó, VASEP kiến nghị Bộ Công thương, ngoài các thị trường trọng điểm, cần mở rộng chương trình xúc tiến ra các thị trường tiềm năng khác như Brazil, Nam Mỹ hoặc Nam Á, giảm sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU và tạo thêm dư địa tăng trưởng cho ngành thủy sản. Các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài cần đẩy mạnh quảng bá thông tin của doanh nghiệp xuất khẩu trong nước tới đối tác nước ngoài, tạo điều kiện cho doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận thêm bạn hàng, ký nhiều hợp đồng mới; đồng thời, tiếp tục đồng hành doanh nghiệp tháo gỡ các rào cản, khó khăn tại thị trường xuất khẩu, nhất là ứng phó các vụ việc phòng vệ thương mại.

Ngoài ra, trong bối cảnh bất định của thị trường như hiện nay, việc cung cấp thông tin thị trường và đưa ra các cảnh báo sớm có ý nghĩa rất lớn, giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất cũng như ứng phó các tình huống xảy ra. Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Nguyễn Anh Sơn cho biết: Bộ sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tại các thị trường để đề xuất Chính phủ chỉ đạo, điều hành đồng bộ giữa các bộ, ngành liên quan hoạt động xuất nhập khẩu. Hệ thống Thương vụ cũng được yêu cầu nắm bắt tốt các thị trường để có thông tin, cảnh báo kịp thời cho Bộ và doanh nghiệp.