Ngành dừa hướng đến sản xuất xanh

Ông Trần Phước Triệu chăm sóc vườn dừa mới trồng.

Từ canh tác dựa vào kinh nghiệm sang quản lý bằng dữ liệu, ngành dừa đang từng bước chuyển mình theo hướng phát thải thấp và bền vững, góp phần nâng cao giá trị trái dừa, đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế.

Thông qua chủ đề “Trái dừa phát thải thấp- Giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững”, TS Lê Hoàng Thế- Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS holdings nhấn mạnh vai trò then chốt của dấu chân carbon (carbon footprint), hệ thống MRV (đo lường- báo cáo- thẩm tra) và truy xuất nguồn gốc trong nâng cao giá trị trái dừa.

Theo TS Lê Hoàng Thế, dấu chân carbon của sản phẩm là tổng lượng phát thải khí nhà kính trong suốt quá trình từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến đưa sản phẩm ra thị trường. Việc xác định rõ lượng phát thải giúp nhận diện những khâu có thể tối ưu chi phí, giảm phát thải, đặc biệt sử dụng phân bón, nước tưới và xử lý phụ phẩm sau thu hoạch. Cùng với đó, hệ thống MRV là nền tảng để chuẩn hóa dữ liệu sản xuất. Việc ghi chép nhật ký canh tác với thông tin như thời gian bón phân, vật tư đầu vào, lượng nước tưới, sản lượng thu hoạch giúp HTX, nhà vườn chủ động quản lý sản xuất, giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm cảm tính. Truy xuất nguồn gốc đóng vai trò cầu nối giữa vùng trồng và thị trường, bảo đảm mỗi lô dừa gắn với quy trình sản xuất cụ thể, minh bạch trách nhiệm của các bên tham gia chuỗi giá trị. Khi dữ liệu được xây dựng đầy đủ và sử dụng hiệu quả, trái dừa trở thành sản phẩm có giá trị bền vững, mở ra cơ hội tiếp cận các chương trình tài chính xanh trong tương lai.

Ông Huỳnh Khắc Nhu- Tổng Giám đốc Công ty CP Trà Bắc (TRABACO) cho rằng trong chuỗi giá trị ngành dừa, hoạt động như tưới tiêu, sử dụng phân bón hay xử lý phụ phẩm đều liên quan đến phát thải. Việc đo lường và quản lý các chỉ số môi trường, carbon là cần thiết để hướng tới mô hình sản xuất phát thải thấp. Theo ông Nhu, ngành dừa có chuỗi giá trị rất dài, từ nước dừa, cơm dừa đến sản phẩm từ vỏ dừa, nên nhu cầu nguyên liệu rất lớn. Nếu xây dựng được hệ thống đo lường phát thải và từng bước hình thành thị trường tín chỉ carbon, mở ra cơ hội gia tăng giá trị và thu nhập cho người trồng dừa.

Chuyên gia nhận định, canh tác dừa phát thải thấp là xu thế tất yếu khi thị trường ngày càng yêu cầu minh bạch dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải khí nhà kính. Để triển khai hiệu quả cần liên kết chuỗi giá trị, khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ.

PGS.TS Phan Văn Hiền- nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, thành viên Hội đồng Cố vấn VOS cho biết: Mô hình liên kết được đề xuất với sự tham gia của nhiều chủ thể như nhà vườn, HTX… đảm nhận tổ chức vùng trồng, thực hiện quy trình canh tác và ghi chép dữ liệu; doanh nghiệp đảm nhiệm khâu thu mua, chế biến và tiêu thụ; cơ sở khoa học hỗ trợ kỹ thuật và chuẩn hóa phương pháp; cùng với tổ chức tư vấn, tài chính đồng hành trong suốt quá trình triển khai. Mô hình dừa phát thải thấp dự kiến triển khai theo hướng thí điểm với quy mô phù hợp, địa bàn rõ ràng và lộ trình từng bước. Trọng tâm chuẩn hóa quy trình canh tác phát thải thấp, thiết lập nhật ký sản xuất, thu thập dữ liệu tối thiểu và áp dụng truy xuất nguồn gốc theo từng lô sản xuất trước khi nhân rộng.

PGS.TS Diệp Thanh Tùng- Phó Giám đốc ĐH Trà Vinh cho biết: Sau quá trình tái cơ cấu, ngành dừa khẳng định vai trò là một trong những trụ cột của kinh tế xanh vùng ĐBSCL, tuy nhiên giá biến động phần lớn phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh thế giới thực hiện các cam kết khí hậu tại COP26 cùng những quy định mới như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, mỗi sản phẩm nông nghiệp muốn tham gia thị trường toàn cầu đều cần có “hộ chiếu xanh”.

Theo ông Tùng, chủ đề “Trái dừa phát thải thấp- Giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững” tập trung vào 3 mục tiêu: chuyển đổi canh tác từ kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu; xây dựng hệ thống MRV đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường; tạo thêm nguồn thu nhập cho nông dân thông qua giá trị gia tăng, trong đó có tiềm năng từ tín chỉ carbon.

Trước tác động của biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, nông dân mạnh dạn thay đổi phương thức canh tác, áp dụng mô hình sản xuất thân thiện môi trường như sử dụng phân bón hữu cơ, giảm thuốc BVTV hóa học.

Ông Trần Phước Triệu (ấp Phú Thọ II, xã Tiểu Cần) chuyển sang trồng dừa hữu cơ 6 năm nay. Trong quá trình canh tác, ông tận dụng lá dừa và phụ phẩm trong vườn để ủ làm phân bón, hạn chế sử dụng phân hóa học nhằm bảo vệ đất, giảm chi phí sản xuất. Ngoài 4 công dừa mang lại nguồn thu nhập ổn định, ông còn mở rộng thêm 2 công dừa. Theo ông Triệu, nếu thời gian tới HTX và doanh nghiệp tăng cường liên kết, ký hợp đồng thu mua dừa hữu cơ thì giá trị trái dừa tăng cao, giúp nông dân yên tâm sản xuất.

Cùng địa phương, bà Kiến Thị Mộng Cầm cho biết thêm: Ban đầu trồng 4 công dừa, nhận thấy cây dừa phù hợp thổ nhưỡng nên gia đình mở rộng thêm 8 công và đang cho trái ổn định. Thời gian chăm sóc, hạn chế sử dụng phân, thuốc hóa học, ưu tiên biện pháp sinh học để phòng trừ sâu bệnh như bọ cánh cứng, sâu đầu đen. Đồng thời tận dụng tàu dừa, mo dừa và phụ phẩm trong vườn để ủ thành phân hữu cơ, vừa giữ ẩm cho đất vừa bổ sung dinh dưỡng cho cây. Nhờ đó, giá dừa thường cao hơn thị trường từ 5-10 ngàn đồng/chục.