Tăng năng lực thủy lợi, chủ động ứng phó hạn, mặn

Cống Tân Phú (xã Tân Phú), công trình thủy lợi trọng điểm thuộc dự án quản lý nước sử dụng vốn ODA Nhật Bản (JICA3). Ảnh: THẠCH THẢO

Những năm qua, tỉnh được Trung ương quan tâm đầu tư nhiều công trình thủy lợi, tạo nền tảng quan trọng cho công tác phòng, chống hạn hán, XNM.

Hiện toàn tỉnh có 9,797 ngàn công trình cống, 10,193 ngàn tuyến kênh, với tổng chiều dài hơn 13,164 ngàn km, 683 tuyến bờ bao dài hơn 4,651 ngàn km và 160,12km đê biển.

Hệ thống thủy lợi hiện bảo đảm tưới tiêu chủ động cho khoảng 80% diện tích canh tác; đồng thời, góp phần kiểm soát mặn, ngọt hóa nhiều vùng sản xuất.

Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, các công trình thủy lợi ở tiểu vùng Bắc và Nam Bến Tre đã phát huy vai trò trong kiểm soát nguồn nước.

Ở tiểu vùng Bắc Bến Tre, hệ thống thủy lợi Bắc Bến Tre giai đoạn 1 kết hợp với cống Tân Phú, Bến Rớ giúp cơ bản kiểm soát nguồn nước từ sông Tiền và sông Hàm Luông vào sông Ba Lai.

Công trình cống đập Ba Lai cùng hệ thống cống Trung Nhuận, Xẻo Rắn góp phần giữ ngọt trên sông Ba Lai phục vụ sản xuất và cung cấp cho các nhà máy nước sạch nông thôn.

Ở tiểu vùng Nam Bến Tre, hệ thống cống ngăn mặn thuộc Dự án Hệ thống thủy lợi Nam Bến Tre, giúp kiểm soát nguồn nước từ sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên.

Một số công trình như: cống Sa Kê, Giồng Võ, Kênh Lộ, Cái Hàng vừa ngăn mặn, chống ngập, tiêu úng, vừa trữ ngọt, bảo vệ diện tích sản xuất và cấp nước sinh hoạt cho người dân.

Công tác bảo đảm nước sinh hoạt được chú trọng. Hiện Trung tâm Nước sạch nông thôn tỉnh quản lý, vận hành 237 trạm cấp nước trên địa bàn 92 xã, 12 phường; cùng với đó là 33 trạm cấp nước tư nhân.

Trong 8/2026, tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đạt khoảng 99,5%, tỷ lệ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn khoảng 87,76%.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng, chống XNM còn khó khăn. Hệ thống thủy lợi một số khu vực chưa được đầu tư khép kín. Một số dự án lớn dang dở; trong đó, có Dự án Quản lý nước Bến Tre (JICA3). Nhiều vị trí cống dưới đê biển chưa được đầu tư hoàn chỉnh, khiến khả năng chủ động kiểm soát nguồn nước ngọt còn hạn chế.

Cống Trung Nhuận (xã Châu Hòa) góp phần giữ ngọt trên sông Ba Lai phục vụ vùng sản xuất lúa.

Tuyến sông Ba Lai, sông Bến Tre và sông Giao Hòa hàng năm vẫn chịu tác động của XNM, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của người dân tại xã- phường như: Phú Túc, Sơn Đông, Phú Tân và Bến Tre.

Trước yêu cầu này, việc nghiên cứu đắp đập tạm ngăn mặn trên sông Ba Lai được xác định là giải pháp cần thiết, nhằm chủ động phòng, chống hạn mặn trong mùa khô tới.

Hiện trên địa bàn tỉnh đang triển khai Dự án Quản lý nước Bến Tre, với tổng mức đầu tư 7,578 ngàn tỷ đồng, gồm: nhiều công trình cống và trạm bơm, nhằm kiểm soát mặn, tiêu nước và ứng phó nước biển dâng trên diện tích hơn 204,27 ngàn ha. Riêng cống An Hóa đã cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng tạo điều kiện để triển khai bước tiếp theo.

Ông Huỳnh Trung Tính- Chủ tịch UBND xã Mỏ Cày cho biết: Hiện trên địa bàn xã có 2 công trình quan trọng; trong đó, có hệ thống đường ống phục vụ cấp nước và công trình cống thuộc Dự án JICA3, có vai trò kiểm soát XNM, bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Chủ tịch UBND xã Mỏ Cày kiến nghị tỉnh quan tâm, chỉ đạo chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ Dự án JICA3, sớm hoàn thành các hạng mục còn lại. Việc đưa công trình vào sử dụng sẽ góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh của người dân trong khu vực.

Ông Trần Bảo Linh- Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi cho hay: Ngành chức năng xác định tiếp tục tăng cường quan trắc, dự báo XNM; cập nhật nhanh thông tin nguồn nước đến địa phương và cơ quan chức năng để phục vụ chỉ đạo, điều hành. Đơn vị quản lý công trình thủy lợi thường xuyên theo dõi độ mặn tại cống lấy nước, vận hành công trình phù hợp, duy tu, sửa chữa và nạo vét hệ thống kênh, mương, nhằm tận dụng tối đa nguồn nước, bảo đảm an ninh, an toàn nguồn nước.

Về lâu dài, tỉnh kiến nghị Trung ương ưu tiên nguồn lực hoàn thành các công trình thuộc Dự án JICA3, tiếp tục đầu tư hệ thống cống ngăn mặn và khép kín các tuyến đê ven sông Hàm Luông, sông Cổ Chiên… từng bước hình thành các trục dẫn ngọt từ Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam đến Thạnh Phú. Qua đó, giúp kiểm soát mặn và tạo nguồn nước ổn định phục vụ sản xuất, các nhà máy nước nông thôn và đời sống người dân.

Chủ động phòng, chống XNM là giải pháp ứng phó theo từng mùa khô và trở thành yêu cầu thường xuyên trong quản lý tài nguyên nước của tỉnh. Việc kết hợp giữa quan trắc, dự báo, vận hành linh hoạt công trình với đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi sẽ là cơ sở quan trọng để địa phương nâng cao khả năng thích ứng, bảo vệ sản xuất và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân trước những diễn biến ngày càng khó lường của khí hậu.