Nông nghiệp xanh tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, giảm phát thải đang mở thêm dư địa nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững.

Năm 2026, sản xuất nông nghiệp của tỉnh đối mặt nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp; nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước và sạt lở bờ sông tiếp tục ảnh hưởng đến sản xuất. Giá vật tư, thức ăn chăn nuôi, nhiên liệu và chi phí logistics tăng, trong khi thị trường tiêu thụ nông sản còn nhiều biến động.

Dù vậy, ngành nông nghiệp vẫn duy trì đà tăng trưởng nhờ đẩy mạnh cơ cấu lại sản xuất. Để đóng góp nhiều hơn vào mục tiêu tăng trưởng cao, ngành đang chuyển từ chú trọng sản lượng sang nâng giá trị trên một đơn vị diện tích, gắn sản xuất với thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và bảo vệ môi trường.

Đến nay, toàn tỉnh có hơn 85.605ha sản xuất hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao, chiếm khoảng 11,05% diện tích sản xuất nông nghiệp. Nhiều tiến bộ kỹ thuật được đưa vào đồng ruộng, trang trại như tưới nhỏ giọt, tưới phun kết hợp cảm biến; drone phun thuốc, bón phân; chuồng nuôi khép kín, hệ thống cho ăn và cấp nước tự động. Công nghệ số cũng được ứng dụng trong truy xuất nguồn gốc, quan trắc và dự báo sâu bệnh.

Trong trồng trọt, tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm năm 2026 ước đạt trên 460.800ha, sản lượng khoảng 5,29 triệu tấn. Riêng lúa đạt gần 1,925 triệu tấn, tăng 5,24% so cùng kỳ. Các giải pháp sử dụng giống xác nhận, tưới ngập - khô xen kẽ, quản lý dịch hại tổng hợp và sản xuất theo hướng hữu cơ ngày càng được áp dụng rộng hơn.

Điểm nhấn của quá trình “xanh hóa” là Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL. Năm 2026, tỉnh có 40 HTX tham gia với diện tích 8.300ha, vượt kế hoạch đề ra. Kết quả bước đầu cho thấy mô hình giúp giảm chi phí, nâng năng suất, lợi nhuận và giảm phát thải khoảng 20-30% so với sản xuất ngoài mô hình.

Hiệu quả này thể hiện rõ tại HTX Nông nghiệp Phước Hảo, một trong hai HTX tham gia mô hình thí điểm. Vụ Hè Thu 2025, hơn 200 thành viên liên kết sản xuất 200ha lúa ST24 theo tiêu chuẩn VietGAP, áp dụng sạ cụm với lượng giống khoảng 60kg/ha và tưới ngập - khô xen kẽ.

Ông Trương Hòa Thuận - Giám đốc HTX Nông nghiệp Phước Hảo cho biết: HTX đầu tư máy sạ cụm, máy gặt đập liên hợp, drone phun thuốc, lò sấy và hệ thống xay xát. Sau 4 vụ, lượng giống giảm khoảng 60%, phân bón giảm 20% và giảm ít nhất 2 lần phun thuốc bảo vệ thực vật. Năng suất đạt bình quân 7-8 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm 6-8 triệu đồng/ha so với diện tích ngoài mô hình. Sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP và được HTX bao tiêu.

Thực tế này cho thấy “xanh hóa” sản xuất không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn trực tiếp giảm chi phí, tăng thu nhập và tạo sự ổn định cho nông dân. Tư duy sử dụng tiết kiệm đầu vào, giảm chất thải và tận dụng phụ phẩm cũng đang được mở rộng sang nhiều lĩnh vực. Các mô hình khuyến nông theo hướng kinh tế tuần hoàn được triển khai từ chăn nuôi bò thịt, dê, heo, vịt an toàn sinh học đến nuôi tôm thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cùng với ứng dụng khoa học kỹ thuật, tổ chức lại sản xuất và tăng liên kết đang giúp nông dân từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Toàn tỉnh hiện có 475 HTX nông nghiệp với 52.565 thành viên; trong đó, 107 HTX liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và 74 HTX tham gia chuỗi giá trị. Thông qua HTX, nông dân có điều kiện xây dựng vùng nguyên liệu, áp dụng các tiêu chuẩn hữu cơ, VietGAP, GlobalGAP, HACCP, OCOP và mã số vùng trồng. Qua đó, sản xuất từng bước chuyển từ nhỏ lẻ sang liên kết, chú trọng chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.

Theo ngành chức năng, nông nghiệp xanh chỉ bền vững khi tăng trưởng đi cùng bảo vệ tài nguyên và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, biến đổi khí hậu. Tăng trưởng cao không đồng nghĩa với khai thác tài nguyên bằng mọi giá mà phải nâng hiệu quả sử dụng đất, nước, năng lượng và kiểm soát chất thải.

Năm 2026, tỉnh tiếp tục triển khai kiểm kê tài nguyên nước, xây dựng kế hoạch bảo vệ nước dưới đất, khoanh định khu vực hạn chế khai thác và rà soát các nguồn nước phải lập hành lang bảo vệ. Hoạt động khai thác khoáng sản, nhất là khai thác cát, được tăng cường kiểm tra, giám sát và từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Các chỉ tiêu môi trường tiếp tục được duy trì. Tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 99,7%; thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 98%; chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đạt 99,6%.

Tỉnh cũng tiếp tục đầu tư, củng cố hệ thống thủy lợi, đê, kè và hồ chứa nước ngọt; duy tu đê biển, đê cửa sông và gia cố các khu vực sạt lở. Các công trình này vừa phục vụ phòng, chống thiên tai, vừa góp phần kiểm soát mặn, trữ ngọt và bảo đảm nguồn nước cho sản xuất, dân sinh.

Trong thủy sản, tổng sản lượng năm 2026 ước đạt trên 1 triệu tấn, tăng 3,76% so cùng kỳ. Nuôi trồng được định hướng theo hướng công nghiệp, thâm canh, an toàn thực phẩm; tăng quan trắc môi trường, kiểm soát dịch bệnh và phát triển các mô hình công nghệ cao.

Theo ông Lâm Văn Tân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian tới, ngành nông nghiệp xác định mục tiêu không chỉ là tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng giá trị trên cùng một đơn vị tài nguyên. Theo đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, sản xuất xanh, sử dụng phân hữu cơ, thuốc BVTV sinh học; mở rộng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu nông sản. Cùng với tổ chức lại sản xuất, cần phát triển mạnh chế biến sâu, logistics, thương mại số, mở rộng liên kết chuỗi và thị trường tiêu thụ để nâng giá trị gia tăng cho nông sản. Đây là những dư địa quan trọng để nông nghiệp đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng “hai con số” giai đoạn 2026-2030. Song, tăng trưởng phải gắn với sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, hướng đến phát triển bền vững.