Tin mới 
Thực hiện kế hoạch của UBND tỉnh về bảo tồn, phát triển làng nghề giai đoạn 2026-2030, Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai đã kiểm tra, rà soát tình hình tại 20 xã trên địa bàn tỉnh.
Kết quả cho thấy, nhiều nghề truyền thống tiếp tục được duy trì, gắn với đời sống và bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc. Một số nghề đã tạo việc làm, thu nhập và từng bước hình thành liên kết giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.
Tại xã Bản Xèo, nghề chế biến miến dong có 2 hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất, thu mua, chế biến và tiêu thụ, mỗi năm xử lý hơn 1.500 tấn củ dong riềng, tạo việc làm cho khoảng 30-40 lao động vào thời điểm cao điểm, thu nhập khoảng 6,5 triệu đồng/người/tháng.
Làng nghề nấu rượu truyền thống của người Dao Đỏ ở thôn San Lùng có khoảng 20 hộ với 40 lao động tham gia, sản lượng khoảng 60.000 lít/năm, doanh thu khoảng 2,1 tỷ đồng. Việc liên kết thu mua, bao tiêu sản phẩm giúp các hộ có đầu ra ổn định hơn.
Tại xã Nậm Chày, làng nghề nấu rượu truyền thống ở thôn Nậm Cần có khoảng 145 lao động thường xuyên, doanh thu trên 1 tỷ đồng, thu nhập bình quân 7-8 triệu đồng/người/tháng.
Bên cạnh duy trì sản xuất, một số địa phương đã chú trọng nâng giá trị sản phẩm thông qua OCOP, xây dựng thương hiệu và kết hợp du lịch. Mường Khương có 4 sản phẩm OCOP từ nghề truyền thống và nhãn hiệu tập thể “Lạp sườn Mường Khương”. Bản Xèo có 6 sản phẩm OCOP 3 sao liên quan đến nghề chế biến miến dong và nấu rượu.
Nghề làm cốm truyền thống tại xã Hợp Thành (Ảnh: UBND xã Hợp Thành)
Nhiều nghề cũng được đưa vào hoạt động trải nghiệm phục vụ du khách như thêu thổ cẩm ở Y Tý, làm hương tại Tả Van, chế biến thuốc tắm ở Tả Phìn và đan lát ở Nghĩa Đô. Đây là hướng góp phần mở rộng đầu ra cho sản phẩm, đồng thời giúp quảng bá giá trị văn hóa của các dân tộc.
Tuy nhiên, qua rà soát, phần lớn cơ sở sản xuất vẫn có quy mô hộ gia đình, nhỏ lẻ và phân tán. Nhiều sản phẩm chưa được chuẩn hóa về mẫu mã, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc; việc xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường còn hạn chế.
Một số nghề có giá trị văn hóa đang thiếu người kế cận. Việc truyền nghề chủ yếu diễn ra trong gia đình, dòng họ và cộng đồng, trong khi số nghệ nhân, thợ giỏi còn ít.
Đáng chú ý, tại xã Cốc San, nghề làm tranh thờ của người Dao Đỏ hiện không còn nghệ nhân hoặc hộ trực tiếp thực hành. Nghề không còn được duy trì, truyền dạy trong cộng đồng, dù 11 bộ tranh thờ vẫn được lưu giữ tại các thôn để phục vụ nghi lễ tín ngưỡng truyền thống.
Thực tế này cho thấy bảo tồn nghề không chỉ là duy trì sản xuất và tạo ra sản phẩm hàng hóa. Với những nghề có giá trị văn hóa đặc biệt, việc lưu giữ tri thức, kỹ thuật, hoa văn và tư liệu về nghề cũng cần được quan tâm, tạo cơ sở cho việc phục hồi, truyền dạy khi có điều kiện.
Theo kết quả rà soát, việc hình thành vùng nguyên liệu, tăng liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp là một trong những yêu cầu quan trọng để phát triển nghề theo hướng ổn định. Cùng với đó là hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu, phát triển OCOP, xúc tiến thương mại và ứng dụng các kênh bán hàng trực tuyến.
Các địa phương cũng cần tiếp tục gắn nghề truyền thống với du lịch cộng đồng, xây dựng hoạt động trải nghiệm phù hợp và nâng cao kỹ năng sản xuất, quản trị, kinh doanh cho các chủ thể.
Thời gian tới, việc rà soát, phân loại nghề cần được thực hiện thường xuyên để xác định rõ nhóm nghề đang hoạt động ổn định, nhóm có khả năng phát triển hàng hóa và nhóm có nguy cơ mai một. Trên cơ sở đó, nguồn lực từ các chương trình về ngành nghề nông thôn, OCOP, hợp tác xã, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại, văn hóa và du lịch được lồng ghép để hỗ trợ phù hợp.
Mục tiêu là chuyển từ duy trì nghề đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển sinh kế, vừa giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc, vừa tạo thêm việc làm, thu nhập và động lực phát triển kinh tế nông thôn.
Nguyễn Hải
