Gia Lai: Khi 'bình dân học vụ số' về tận buôn làng

Từ những cú chạm còn ngập ngừng trên màn hình điện thoại thông minh, phong trào Bình dân học vụ số đang từng bước đi vào đời sống người dân các buôn làng Gia Lai. Phía sau sự đổi thay ấy là những bước chân “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, kiên trì hướng dẫn từng người làm quen với thế giới số.

Từ chiếc điện thoại chỉ để nghe, gọi

Ở làng Dơ Nâu (xã Lơ Pang, tỉnh Gia Lai), chiếc điện thoại thông minh của ông Gưnh từng chủ yếu dùng để nghe, gọi. Mỗi khi cần làm giấy tờ hay thực hiện thủ tục có liên quan đến công nghệ, ông lại phải nhờ con cháu.

Mọi chuyện dần thay đổi khi cán bộ, đoàn viên và thành viên tổ công nghệ số cộng đồng về tận làng, hướng dẫn ông kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID mức 2. Từ những thao tác còn lúng túng ban đầu, ông Gưnh từng bước làm quen với chiếc điện thoại và có thể tự thực hiện một số thủ tục hành chính. “Lúc đầu, tôi gặp khó khăn vì chưa quen thao tác, chưa biết điền thông tin, có lúc còn quên mật khẩu. Mỗi lần như vậy, tôi lại phải nhờ cán bộ hướng dẫn lại. Sau vài lần được chỉ tận tình, giờ tôi đã biết làm”, ông Gưnh kể.

Câu chuyện của ông Gưnh không phải trường hợp riêng lẻ. Ở những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, phong trào “Bình dân học vụ số” đang được đưa đến từng làng, từng hộ dân bằng cách gần gũi nhất: gõ cửa từng nhà, cầm tay hướng dẫn từng thao tác.

Xã Lơ Pang hiện có 20 làng với 4.144 hộ, 18.778 nhân khẩu; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 83,6%. Dân cư phân tán tại nhiều làng, trình độ tiếp cận công nghệ không đồng đều khiến việc phổ cập kỹ năng số không thể chỉ dừng lại ở những buổi tuyên truyền tập trung. Trong bối cảnh đó, tổ công nghệ số cộng đồng trở thành lực lượng trực tiếp đưa kỹ năng số đến gần người dân.

Cũng tại làng Dơ Nâu, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, chị Yuệ nói rằng đã nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách nhiều phụ nữ sử dụng điện thoại. Trước đây, điện thoại của không ít chị em chỉ phục vụ nghe, gọi. Nay, nhiều người đã biết thanh toán tiền điện, mua bán hàng hóa qua mạng và sử dụng thêm các tiện ích số trong đời sống. “Khi được hướng dẫn cụ thể, nhiều phụ nữ trong làng dần vượt qua tâm lý e ngại và tự tin hơn khi sử dụng điện thoại thông minh”, chị Yuệ chia sẻ.

Theo anh Sâp, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng xã Lơ Pang, khó nhất vẫn là hỗ trợ người lớn tuổi, bởi nhiều người chưa quen với thiết bị thông minh và các thao tác trên môi trường số. Vì vậy, việc hướng dẫn không thể làm một lần là xong. Thành viên các tổ phải kiên trì chỉ từng bước, hướng dẫn nhiều lần để người dân có thể tự thao tác.

"Không chỉ hỗ trợ sử dụng VNeID hay dịch vụ công trực tuyến, đoàn viên, thanh niên còn phối hợp với lực lượng công an đến tận nhà cài đặt, kích hoạt tài khoản định danh điện tử cho người dân; phối hợp với ngân hàng tập huấn thanh toán số; hỗ trợ nông dân, tiểu thương mở tài khoản thương mại điện tử và chuẩn hóa mã QR truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương", anh Sâp chia sẻ.

Phổ cập kỹ năng số từ cơ sở

Ở cơ sở, cách làm này cũng đang được triển khai theo hướng bám sát từng khu dân cư. Trung úy Đoàn Lê Minh Hoàng, cán bộ Tổ Cảnh sát khu vực Công an phường Pleiku cho biết, để Tổ công nghệ số cộng đồng làng Ớp (phường Pleiku) hoạt động hiệu quả, lực lượng công an đã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền tăng cường tuyên truyền đến từng hộ dân; trực tiếp hướng dẫn cài đặt, sử dụng các ứng dụng thiết yếu, kích hoạt tài khoản định danh điện tử, cập nhật thông tin cư trú và nâng cao kỹ năng phòng ngừa tội phạm công nghệ cao.

Thời gian tới, Tổ công nghệ số cộng đồng tiếp tục rà soát những trường hợp chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ, tổ chức tập huấn theo nhóm nhỏ và xây dựng mô hình “tổ dân cư số”, qua đó từng bước nâng cao kỹ năng số gắn với bảo đảm an ninh trật tự ngay từ địa bàn dân cư.

Từ những thay đổi ở từng hộ dân, “Bình dân học vụ số” đang từng bước mở rộng thành phong trào phổ cập kỹ năng số trên toàn tỉnh. Năm 2026, Tỉnh ủy Gia Lai đặt mục tiêu 100% cán bộ, công chức, viên chức khu vực công sử dụng thành thạo các nền tảng số; 100% người dân trưởng thành có tri thức cơ bản về chuyển đổi số, biết khai thác thiết bị thông minh và tương tác an toàn trên môi trường mạng; 90% người dân trong độ tuổi trưởng thành được xác nhận đạt phổ cập kỹ năng số trên VNeID.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, mạng lưới hỗ trợ chuyển đổi số đã được đưa sâu xuống cơ sở. Đến nay, 135/135 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã thành lập tổ công nghệ số cộng đồng với 2.599 thành viên. Toàn bộ 135 Đoàn xã, phường được trang bị máy tính xách tay phục vụ chuyển đổi số; 141 Đoàn xã, phường và đơn vị trực thuộc đã thành lập đội hình “Bình dân học vụ số”.

Các tổ công nghệ số cộng đồng đang từng bước trở thành “cầu nối” đưa công nghệ đến gần hơn với người dân. Bên cạnh hỗ trợ cán bộ, công chức sử dụng nền tảng số trong quản lý, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính, các tổ còn duy trì hỗ trợ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, phần mềm một cửa điện tử, VNeID và thanh toán trực tuyến.

Tỉnh đoàn Gia Lai cũng tham gia mô hình “Xã hạt nhân về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” tại 30 xã, phường; đồng thời xây dựng, vận hành các mô hình như “Bản đồ số thanh niên làm kinh tế”, “Sàn giao dịch ý tưởng sáng tạo thanh niên”…

Nếu trước đây, khoảng cách số có thể bắt đầu từ việc một người dân không biết bấm vào đâu trên màn hình điện thoại, thì nay khoảng cách ấy đang được thu hẹp bằng những việc rất cụ thể: một tài khoản VNeID được kích hoạt, một thủ tục được thực hiện trực tuyến, một hóa đơn được thanh toán qua điện thoại.

Từ làng Dơ Nâu đến nhiều khu dân cư khác, “Bình dân học vụ số” vì thế không chỉ là câu chuyện học cách sử dụng công nghệ. Quan trọng hơn, đó là hành trình để mỗi người dân có thể tự tin bước vào môi trường số, để chuyển đổi số thực sự bắt đầu từ cơ sở và không ai bị bỏ lại phía sau.

Giờ đây, ông Gưnh đã có thể tự thực hiện một số thao tác trên VNeID, nhiều phụ nữ ở làng Dơ Nâu cũng quen dần với thanh toán tiền điện, mua bán hàng hóa qua mạng. Những thay đổi chưa phải điều gì lớn lao, nhưng cho thấy khi được hướng dẫn tận nơi, công nghệ không còn quá xa lạ với người dân. Từ cách làm ấy, phong trào Bình dân học vụ số vẫn đang được duy trì ở từng khu dân cư, giúp người dân từng bước sử dụng công nghệ vào những việc thiết thực trong cuộc sống.