Tin mới 
Sợi lanh - nơi ký ức được se từ đôi tay người Mông
Buổi sớm ở bản, ánh nắng len lỏi qua những khe gỗ nhỏ, rơi xuống khoảng sân, nơi những dải lanh được tước sẵn đang nằm phơi. Sợi lanh mảnh, tơi và nhẹ, ánh lên màu trắng ngà, như những sợi nắng mỏng vương lại sau đêm dài.
Bà Vàng Thị Tùng ngồi bên hiên, trước mặt là cuộn lanh còn dang dở. Đôi bàn tay đã nhuốm màu thời gian vẫn đều đặn kéo - se - nối. Từng sợi lanh được bà kéo ra, xoắn nhẹ rồi ghép vào nhau. Sợi này tiếp sợi kia, liền mạch, không lộ dấu nối.
 |
| Bà Vàng Thị Tùng lặng lẽ se lanh, từng sợi nhỏ mang theo dấu vết thời gian. |
“Nghề truyền thống của người Mông chúng tôi là làm lanh, dệt vải. Từ khi còn bé, tôi đã được mẹ cho đi trồng lanh, sau đó dạy se lanh, dệt vải. Đến nay tôi đã gần 70 tuổi rồi nhưng vẫn làm nghề này để giữ lại truyền thống mà bố mẹ truyền cho tôi”, bà Tùng nói, giọng chậm, đều như chính nhịp tay đang se sợi.
Sợi lanh không dễ chiều. Mảnh nhưng dai, mềm nhưng khó nắm bắt. Người se phải vừa kéo vừa cảm nhận, giữ cho sợi đủ căng mà không đứt, đủ đều mà không rối. Chỉ một chút vội vàng, sợi sẽ lệch, chỉ một thoáng lơ là, sợi sẽ gãy.
Những thao tác lặp đi lặp lại, tưởng như đơn giản, nhưng lại là kết quả của nhiều năm gắn bó. Sợi lanh sau khi tách được nối hoàn toàn bằng tay, không máy móc, không khuôn mẫu. Chỉ có sự kiên nhẫn và đôi tay quen việc giữ cho sợi đi hết chiều dài của nó.
 |
| Từ đôi tay của đồng bào Mông, sợi lanh trở nên bền chắc và mềm mại. |
Khi những cuộn lanh thành hình, chúng được ngâm nước, luộc với tro rừng. Lửa, nước và tro làm sợi lanh sạch hơn, sáng hơn, bền hơn. Đến khi phơi khô, sợi trở nên nhẹ, mềm nhưng vẫn giữ được độ chắc - thứ mà người Mông vẫn gọi là “cái hồn” của tấm vải.
Ở bản Cát Cát, người ta vẫn nói: Sợi lanh có đều thì vải mới bền, mà vải bền thì mới theo người qua năm tháng. Vì thế, mỗi sợi lanh không chỉ là nguyên liệu, mà là một phần ký ức được se lại từ tuổi thơ, từ lời dạy của mẹ và từ cả một đời không rời khung cửi.
Từ khung cửi, sợi lanh theo chân người xuống bản
Từ những cuộn sợi lanh trắng mịn ấy, tấm vải dần thành hình qua khung cửi, qua chàm nhuộm, qua từng mũi kim thêu hoa văn. Nhưng hành trình của sợi lanh không dừng lại trong căn nhà gỗ.
Dọc theo những lối nhỏ trong bản, những tấm vải lanh, những chiếc khăn, túi thổ cẩm được treo trước hiên. Màu chàm trầm, hoa văn nổi bật, tất cả mang theo dấu vết của bàn tay người làm.
 |
| Những chiếc khăn được tạo nên từ những sợi lanh, mang sắc chàm đặc trưng của đồng bào dân tộc Mông. |
Du khách đến Sa Pa thường dừng lại, chạm tay vào từng tấm vải, lắng nghe câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Không chỉ là một món đồ, đó là cả một quá trình: Từ nương lanh, từ sợi se, đến khung dệt. Có người mua vì đẹp, có người mua vì thích câu chuyện, nhưng để làm ra một chiếc khăn, phải mất rất nhiều ngày.
Những sản phẩm từ sợi lanh theo chân người Mông ra chợ, ra phố, rồi đi xa hơn nữa. Nhưng dù ở đâu, chúng vẫn giữ nguyên sứ mệnh của bản làng - nhịp của đôi tay, của sự kiên nhẫn và của một nghề chưa từng vội vã.
Chiều xuống, bản Cát Cát lại trở về với sự yên bình quen thuộc. Trong những ngôi nhà nhỏ, sợi lanh vẫn tiếp tục được se, lặng lẽ như dòng chảy không ngừng của thời gian.
Ở nơi ấy, sợi lanh không chỉ nối những thớ vải, mà còn nối con người với quá khứ, với gia đình, với bản sắc văn hóa bản làng bền bỉ, giản dị và không dễ phai như chính màu chàm trên từng tấm vải.
