Gỡ bỏ rào cản hành chính, cho phép khen thưởng kịp thời

Dự kiến sửa đổi, bổ sung 48/96 điều

Sáng 18/3, tiếp tục Phiên họp thứ 55, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.

Theo Tờ trình dự án Luật do Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình trình bày, dự thảo Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung 48/96 điều của Luật Thi đua, khen thưởng số 06/2022/QH15, tiếp tục áp dụng đối với cá nhân, tập thể, hộ gia đình người Việt Nam; cá nhân, tập thể người Việt Nam định cư ở nước ngoài; cá nhân, tập thể người nước ngoài.

Về tiêu chuẩn chiến sĩ thi đua cơ sở, dự thảo Luật sửa đổi, điều chỉnh tiêu chuẩn: “Đạt danh hiệu "lao động tiên tiến” hoặc "chiến sĩ tiên tiến” và có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được cấp có thẩm quyền đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo” tại 10 khoản 1 Điều 23 của Luật hiện hành để phù hợp với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.

Đồng thời, đề xuất giao Chính phủ quy định tỷ lệ xét tặng danh hiệu “chiến sĩ thi đua cơ sở”; quy định đối tượng, tỷ lệ đóng góp vào sáng kiến, nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để phù hợp với thực tiễn một số ngành, lĩnh vực đặc thù (y tế, giáo dục) có nhiều sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm tính chặt chẽ, chính xác hơn trong việc xét tặng danh hiệu thi đua này.

Đặc biệt, dự thảo Luật hoàn thiện nguyên tắc khen thưởng và khuyến khích đổi mới. Sửa đổi điểm c khoản 2 Điều 5 để làm rõ nguyên tắc: “Thành tích đến đâu khen thưởng đến đó, không nhất thiết phải được tặng hình thức khen thưởng ở mức thấp mới được tặng hình thức khen thưởng ở mức cao hơn”. Quy định này nhằm gỡ bỏ rào cản hành chính, cho phép khen thưởng kịp thời, đặc biệt đối với các thành tích đột xuất, không cần phải chờ đợi quá trình tích lũy danh hiệu theo tuần tự.

Cùng với đó, làm rõ nguyên tắc chỉ khen thưởng "một lần, một hình thức” đối với một thành tích đột xuất hoặc chuyên đề, nhẳm đảm bảo tính chính xác và tránh trùng lặp thành tích.

Dự thảo Luật cũng bổ sung nguyên tắc “Chú trọng khen thưởng cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu, dám đổi mới, có giải pháp đột phá mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung, đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học và công nghệ” (điểm d khoản 2 Điều 5). Đây là sự thể chế hóa trực tiếp các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 57-NQTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, biến Luật Thi đua, khen thưởng thành công cụ khuyến khích thay vì chỉ là công cụ ghi nhận.

Về thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung số lượng giải thưởng hoặc danh hiệu có phạm vi toàn quốc đối với doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác từ “tối đa 2 giải thưởng” lên “tối đa 3 giải thưởng” tại điểm b khoản Điều 81 Luật hiện hành để khuyến khích các doanh nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, thay vào đó là các tiêu chí về hiệu quả kinh tế, tăng trưởng và đóng góp xã hội để phủ hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Để giải quyết điểm nghẽn pháp lý về tiêu chuẩn chính trị, dự thảo Luật đã thống nhất sửa đổi tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh" bằng tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể được công nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên” áp dụng cho tất cả các hình thức khen thưởng đối với tập thể có liên quan đến khen thưởng công trạng (từ Huân chương Sao vàng đến Cờ thi đua bộ/tỉnh) tại 15 Điều của Luật Thi đua, khen thưởng hiện hành.

Quyết định sửa đổi này đảm bảo sự phù hợp với quy định đánh giá, xếp loại tổ chức đảng hiện nay, cho phép các tập thể duy trì hiệu suất cao trong nhiều năm liên tục đáp ứng được điều kiện tích lũy công trạng để xét tặng các hình thức khen thưởng cao của Nhà nước.

Đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành việc sửa đổi, bổ sung dự án Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời khắc phục vướng mắc về tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh”. Hồ sơ dự án Luật gửi đúng thời hạn và cơ bản đầy đủ các thành phần theo quy định.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Đắc Vinh cho hay, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc bổ sung quy định về đặc khu, điều chỉnh thẩm quyền khen thưởng theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tăng cường phân cấp, phân quyền; tuy nhiên, đề nghị có hướng dẫn để bảo đảm thống nhất khi triển khai.

Dự thảo Luật đã đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu về thi đua, khen thưởng; tuy nhiên cần bổ sung đánh giá tác động ngân sách. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu luật hóa một số quy định nhằm bảo đảm bình đẳng giới trong xét thi đua, khen thưởng.

Về một số nội dung cụ thể của dự thảo Luật, ông Nguyễn Đắc Vinh cho biết, về nguyên tắc thi đua, khen thưởng, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc thành tích đến đâu khen thưởng đến đó, không nhất thiết phải khen thưởng mức thấp trước khi xét mức cao hơn và cho phép một danh hiệu hoặc hình thức khen thưởng được tặng nhiều lần cho cùng một đối tượng.

Thường trực Ủy ban thấy rằng việc bổ sung này liên quan đến hình thức khen thưởng, đề nghị Chính phủ làm rõ tính cần thiết bổ sung nguyên tắc này, việc bổ sung nguyên tắc này có phá vỡ tính nhất quán của hình thức khen thưởng tích lũy hay không?.

Về danh hiệu chiến sĩ thi đua toàn quốc, chiến sĩ thi đua bộ, ban, ngành, tỉnh, chiến sĩ thi đua cơ sở, ông Vinh đề nghị điều chỉnh khoản 9 và khoản 10 Điều 1 cho thống nhất với khoản 11 Điều 11. Cụ thể, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.

Khoản 11 Điều 1, đề nghị cân nhắc việc giao Chính phủ quy định. Theo Quy định số 366-QĐ/TW tỷ lệ cá nhân được xếp loại “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” bị khống chế không quá 20% số người được xếp loại “hoàn thành tốt nhiệm vụ”; trường hợp đơn vị có thành tích vượt trội cũng không quá 25%.

Quy định này có thể làm phát sinh thêm điều kiện đối với danh hiệu thi đua, trong khi đây là điều kiện quan trọng để xét các danh hiệu và hình thức khen thưởng cao hơn, đặc biệt là khen thưởng công trạng. Vì vậy, đề nghị nghiên cứu giải pháp bảo đảm tính ổn định, minh bạch và tránh khen thưởng tràn lan.

Mục đích ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khen thưởng phải được thực hiện ngay tại nơi phát sinh thành tích, giảm bớt các tầng nấc hành chính trung gian vốn làm giảm đi tính thời sự và ý nghĩa động viên của phần thưởng, tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển triển đất nước trong tình hình mới; khắc phục những tồn tại, hạn chế của Luật hiện hành và giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn...