TP. Hồ Chí Minh bàn phương án logistics để kéo dòng hàng khỏi khu lõi

Khi không gian TP. Hồ Chí Minh được mở rộng sau hợp nhất, thành phố có thêm nhiều mắt xích của một chuỗi logistics lớn: vùng công nghiệp, cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt và hệ thống sông. Bài toán đặt ra không còn là từng tuyến giao thông riêng lẻ, mà là kết nối những cực này thành một hệ thống để hàng hóa không tiếp tục dồn vào khu vực lõi.

Một trong những điểm nghẽn được chỉ ra trong bản dự thảo quy hoạch thành phố lần này là sự xung đột giữa hành lang vận chuyển hàng hóa với hành lang vận chuyển con người và hành lang đô thị. Khi container và hàng hóa vẫn tập trung về khu vực lõi, áp lực tiếp tục dồn lên không gian giao thông đô thị.

Kéo dòng hàng về phía Đông và biển

Tại hội nghị tham vấn ý kiến các hiệp hội nghề nghiệp, nhà đầu tư chiến lược và chuyên gia trong quá trình lập Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh được UBND thành phố tổ chức mới đây, liên danh tư vấn lập quy hoạch đề xuất tổ chức lại chuỗi công nghiệp - logistics trên địa bàn theo các hành lang chiến lược, dịch chuyển hành lang phát triển về phía Đông, hướng Đồng Nai và biển.

Cụ thể, chuỗi công nghiệp - logistics mới được tư vấn đặt trên các vành đai 4, 5, tuyến cao tốc đường thủy nội địa và các cụm công nghiệp quy mô lớn ở Bình Dương, Cái Mép - Phú Mỹ; đồng thời tăng kết nối các khu công nghiệp với sân bay Long Thành, cảng Cái Mép và cảng Cần Giờ.

Một tuyến đường sắt lưỡng dụng từ Bàu Bàng đến Long Thành, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải cũng được đề xuất để trung chuyển người và hàng hóa, qua đó hình thành chuỗi công nghiệp, sản xuất và logistics hoàn chỉnh.

Trong cấu trúc mới, tư vấn chia không gian kết nối thành 3 hành lang kinh tế. Hành lang Bắc - Nam kết nối từ Mộc Bài qua Củ Chi, Hóc Môn ra khu vực biển; hành lang Đông - Tây mở rộng không gian qua Long Thành, vành đai 3, vành đai 4; hành lang ven biển phía Nam kết nối khu vực miền Tây qua Cần Giờ, Vũng Tàu, Hồ Tràm.

Ở hướng Bắc - Nam, tư vấn đề xuất mở rộng Quốc lộ 22, khai thác khoảng 100 km đường sông Sài Gòn và Đồng Nai kéo dài từ Bình Dương ra vịnh Gành Rái; đồng thời kết nối bằng đường sắt lưỡng dụng từ Bàu Bàng qua Long Thành đến Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ.

Ở hướng Đông - Tây, ngoài vành đai 3, 4, tư vấn kiến nghị nghiên cứu thêm vành đai 4,5 và vành đai 5, cao tốc Bến Lức - Long Thành, định hướng Quốc lộ 51C thành cao tốc để mở rộng không gian phía Nam sân bay Long Thành và phía Bắc Bà Rịa - Vũng Tàu.

Không gian sản xuất cũng được tính toán lại theo cấu trúc này. Theo đó, quỹ đất công nghiệp được định hướng gia tăng tại phía Bắc Bình Dương, khu vực Châu Đức và phía Nam sân bay Long Thành; trong khi một số khu vực công nghiệp ở phía Tây và khu vực lõi có thể chuyển đổi theo hướng nghiên cứu khoa học, công nghiệp vi sinh và đô thị sinh thái.

Định hướng đến năm 2050 là mở rộng quỹ đất công nghiệp lên khoảng 55.000 ha, đồng thời đề xuất 3 khu công nghiệp công nghệ cao tại Châu Đức, Bàu Bàng và Củ Chi. Song song đó, tư vấn định hình 6 trung tâm logistics cấp vùng gắn với Cái Mép - Phú Mỹ, Hiệp Phước - Tân Kiên, Cần Giờ - Bình Khánh và ga Sóng Thần.

Mục tiêu của bản quy hoạch lần này không đơn thuần là đưa thêm phương tiện vào mạng lưới, mà là dịch chuyển cả nơi sản xuất, nơi tập kết hàng hóa và các trung tâm phân phối, để dòng hàng có thể đi theo những hành lang mới, thay vì tiếp tục xuyên qua khu vực lõi. Mục tiêu của tổ chức lại không gian, được tư vấn đặt khá cụ thể, giảm chi phí logistics của TP. Hồ Chí Minh từ mức khoảng 18% xuống 8-10%.

Kết nối các phương thức vận tải

Những đề xuất trên nhận được sự chia sẻ từ các tham luận tại hội nghị, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tổ chức giao thông theo hướng đa phương thức. Theo đại diện Viện Quy hoạch Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, hệ thống giao thông liên vùng đang thiếu đồng bộ, kết nối giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy và cảng biển còn hạn chế, trong khi luồng hàng hóa và hành khách tập trung trên một số tuyến chính.

Chuyên gia cho rằng, trong khu vực có hệ thống sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và sông Thị Vải - tạo điều kiện kết nối bằng đường thủy nội địa, nhưng chuỗi logistics theo trục sản xuất - kho vận - cảng - cảng biển chưa được tổ chức đồng bộ, dẫn đến đứt gãy chuỗi giá trị và lãng phí tiềm năng giao thông thủy.

Từ đó, các chuyên gia đề xuất ưu tiên vận tải thủy nội địa trên lưu vực sông Đồng Nai, kết nối vùng sản xuất công nghiệp với cụm cảng nước sâu Thị Vải - Cái Mép, đồng thời bố trí cảng cạn, kho vận để xây dựng hành lang logistics đường thủy, giảm áp lực cho vận tải đường bộ.

Cũng bàn về tổ chức hành lang vận tải đa phương thức, TS.KTS Phạm Ngọc Tuấn - Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, xác định hành lang cảng - sân bay phía Đông Nam là xương sống logistics của toàn vùng, kết nối Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải, sân bay Long Thành và khu công nghệ cao Thủ Đức.

Chuyên gia đề xuất hình thành tuyến đường sắt liên đô thị chuyên chở hàng và khách kết nối Thủ Dầu Một - Dĩ An qua Thủ Đức, sân bay Long Thành, Phú Mỹ, Cái Mép - Vũng Tàu, kết hợp với mạng đường bộ để hình thành hành lang vận tải đa phương thức.

Các chuyên gia cho rằng, muốn giảm áp lực logistics tại khu vực lõi TP. Hồ Chí Minh, không chỉ cần dịch chuyển kho, nhà máy, khu công nghiệp hay mở thêm đường, mà phải tổ chức lại cả mạng lưới vận tải. Trong cấu trúc đó, khu vực Cái Mép - Phú Mỹ, Cần Giờ, Long Thành và các trung tâm công nghiệp phía Bắc không còn là những điểm riêng lẻ. Các không gian này phải được đặt trong một hành lang kinh tế mới hướng về phía Đông và biển.

Dự thảo quy hoạch định hướng Cái Mép - Cần Giờ thành một “siêu cảng”, thay vì hai đầu mối cạnh tranh. Cùng với không gian công nghiệp, năng lượng, hàng hải và logistics được tổ chức theo hướng bổ trợ cho nhau. Khi đó, hàng hóa sẽ đi nhanh hơn, đúng tuyến, đúng phương thức và đúng không gian.