Tin mới 
Người dân xã Măng Ri chăm sóc, gieo ươm hạt sâm Ngọc Linh trong vườn ươm dưới tán rừng. (Ảnh T.H)
Chủ động nguồn giống từ vườn nhà
Dưới tán rừng ở độ cao gần 1.900m so với mực nước biển, anh A Béc, thôn Kung Rang, xã Ngọc Linh đang tất bật bước vào vụ ươm giống sâm Ngọc Linh. Theo anh A Béc, khoảng tháng 7 đến tháng 9 hằng năm, khi hạt sâm chín đỏ cũng là thời điểm thích hợp nhất để thu hái và gieo ươm.
Trước khi đem ươm, hạt giống được tuyển chọn thủ công, loại bỏ hạt lép và hạt non nhằm bảo đảm chất lượng, nâng tỷ lệ nảy mầm. Vụ hạt năm nay, gia đình anh dự kiến thu và ươm khoảng 40.000 hạt, với tỷ lệ nảy mầm ước đạt khoảng 80%.
Hạt sâm Ngọc Linh được gieo xuống lớp đất mùn giàu dinh dưỡng, bảo đảm điều kiện nảy mầm.(Ảnh T.H)
Anh A Béc cho biết, tự nhân giống giúp gia đình chủ động nguồn cây con, đồng thời góp phần giữ nguồn gen sâm Ngọc Linh tại địa phương. “Từ đầu, mình lấy cây sâm ngoài tự nhiên về trồng rồi nhân giống mở rộng vườn nên nguồn gốc rất đảm bảo, đúng chuẩn gen sâm Ngọc Linh tại núi Ngọc Linh. Do đó, gia đình tôi ít khi bán hạt mà chủ yếu để ươm cây giống, mở rộng vườn”, anh chia sẻ.
Tại xã Măng Ri, anh A Tụ, thôn Pu Tá, cũng đang ươm khoảng 30.000 hạt giống thu từ vườn sâm gia đình. Trên khuôn đất mùn đã được chuẩn bị sẵn, anh gieo hạt sâu khoảng 1,5 - 2cm, cách nhau 5 - 7cm. Sau đó, anh phủ lên bề mặt một lớp lá và cỏ tranh mỏng, rồi trùm lưới cước để hạn chế chuột, chim phá hoại.
“Khoảng 4 - 5 tháng sau hạt sẽ bắt đầu nảy mầm. Cây con được chăm sóc đến khi đủ 1 năm tuổi thì chuyển sang khu vực khác để tiếp tục phát triển tốt hơn”, anh Tụ cho biết.
Theo các hộ dân trồng Sâm ở xã Măng Ri, những hộ mới trồng sâm, cây mẹ còn ít nên chưa thể chủ động hoàn toàn nguồn giống, vẫn phải mua hạt hoặc cây con từ các vườn khác. Năm nay, giá hạt giống trên địa bàn khoảng 40.000 đồng/hạt; cây giống một năm tuổi khoảng 200.000 đồng/cây.
Siết chặt quản lý để giữ chất lượng và thương hiệu
Không chỉ người dân, doanh nghiệp cũng đang tăng cường tự chủ nguồn giống. Ông Trần Đức An, Tổng Giám đốc Công ty CP Sâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông Kon Tum cho biết, vụ này doanh nghiệp ươm từ 130.000 - 150.000 hạt, dự kiến xuất vườn hơn 100.000 cây giống một năm tuổi.
Theo ông An, nhu cầu cây giống tăng nhanh hơn khả năng cung ứng do diện tích trồng mới và mở rộng vùng trồng tại địa phương cũng như khu vực lân cận đều tăng. Trong khi đó, sâm Ngọc Linh mỗi năm chỉ ra hạt một lần, số hạt trên mỗi cây mẹ không nhiều. Vì vậy, nguồn giống chất lượng ngày càng trở thành yếu tố then chốt đối với sản xuất và uy tín doanh nghiệp.
Ông An cho hay, cây sâm Ngọc Linh từ 4 năm tuổi có thể bắt đầu cho hạt, nhưng từ 8 năm tuổi trở đi mới cho hạt khỏe, chất lượng tốt và tỷ lệ nảy mầm cao. Do đó, tuổi cây mẹ giữ vai trò rất quan trọng trong nhân giống. Bên cạnh đó, nguồn gen phải thuần chủng, cây mẹ cần là cây đầu dòng, không lai tạp, có nguồn gốc rõ ràng qua nhiều thế hệ.
“Toàn bộ hạt giống đều được thu từ chính vườn sâm của công ty, không mua giống trôi nổi bên ngoài để bảo đảm nguồn gen thuần chủng qua từng mùa vụ. Với sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nguồn giống chính là gốc của cam kết thương hiệu. Kiểm soát tốt từ đầu cũng là cách bảo vệ uy tín và hạn chế nguy cơ sâm giả, sâm trộn, nguồn gốc không rõ ràng trên thị trường”, ông An nhấn mạnh.
Được xem là thủ phủ sâm Ngọc Linh của tỉnh, xã Măng Ri dự kiến trồng mới hơn 450ha sâm Ngọc Linh trong năm tới. Trong đó, diện tích trồng mới trong dân hơn 34ha, doanh nghiệp hơn 416ha. Lượng hạt đang được ươm trong vụ này được địa phương đánh giá cơ bản đáp ứng nhu cầu giống cho kế hoạch trồng mới.
Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, cho biết người dân và doanh nghiệp đã từng bước chủ động ươm, tạo nguồn cây giống tại chỗ. Đây là hướng đi cần thiết, giúp giảm phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài. Tuy nhiên, để làm tốt, cần đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, kỹ thuật nhân giống, cây mẹ, quy trình gieo ươm và kiểm soát chất lượng.
Theo ông Quang, kiểm soát nguồn giống không chỉ phục vụ sản xuất mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen, giữ gìn giá trị đặc hữu của sâm Ngọc Linh. Vì vậy, địa phương đang tăng cường rà soát, thống kê, quản lý nguồn cây mẹ và hạt giống trên địa bàn; khuyến khích phát triển vườn ươm tại chỗ; chuẩn hóa quy trình từ thu hạt, gieo ươm, chăm sóc đến tuyển chọn cây giống; đồng thời hướng dẫn kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ và quản lý vườn ươm.
Xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền để người dân không sử dụng, mua bán giống không rõ nguồn gốc; phối hợp với cơ quan chuyên môn kiểm soát chặt nguồn giống. Những trường hợp giống không bảo đảm chất lượng, không rõ xuất xứ sẽ được kiểm tra và xử lý theo quy định.
“Quan điểm xuyên suốt của Măng Ri là không chạy theo số lượng cây giống bằng mọi giá. Cây giống đưa vào sản xuất phải được kiểm soát về nguồn gốc, chất lượng và quá trình chăm sóc; việc nhân giống phải gắn với yêu cầu bảo tồn nguồn gen. Đây là nền tảng để xây dựng vùng trồng sâm Ngọc Linh bền vững và bảo vệ uy tín, thương hiệu của địa phương”, ông Quang nhấn mạnh.
Trọng Triển
