Chanh leo liệu có trở thành cây xuất khẩu tỷ đô?

Phát triển thần tốc và những thách thức

Diện tích chanh leo cả nước hiện đạt 12.600ha, sản lượng hơn 178.500 tấn, nằm trong nhóm 18 loại quả có sản lượng hơn 100.000 tấn/năm.

Tây Nguyên là thủ phủ chanh leo của cả nước, chiếm 86,4% diện tích và 92,5% sản lượng năm 2024, trong đó Gia Lai là địa phương dẫn đầu. Riêng năm 2025, diện tích chanh leo của toàn tỉnh Gia Lai ước đạt khoảng 5.650ha, sản lượng khoảng 80.000-100.000 tấn, khẳng định vai trò trung tâm của địa phương trong chuỗi giá trị ngành hàng này. Đến nay, toàn tỉnh Gia Lai đã được cấp 48 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 1.150ha và 6 cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Vườn chanh leo tại xã Thuận Châu, tỉnh Sơn La.

Theo ông Đoàn Ngọc Có, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, việc chanh leo Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ tháng 7-2022 đã mở ra cơ hội lớn, tạo động lực mạnh mẽ để ngành hàng này phát triển. Từ cánh cửa thị trường rộng mở, thu nhập và lợi nhuận của nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trong chuỗi giá trị đều gia tăng rõ rệt. Tại Gia Lai, nhiều doanh nghiệp như Công ty Cổ phần Nafoods Tây Nguyên, Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO)... đã liên kết với hợp tác xã và nông dân để hình thành chuỗi sản xuất-chế biến-tiêu thụ khép kín.

Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, cho hay: Chanh leo hiện là một trong những cây ăn quả phát triển nhanh, với diện tích 12.600ha, sản lượng trung bình từ khoảng 160.000 tấn mỗi năm, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia cung ứng chanh leo lớn trên thế giới.

Cây chanh leo tại Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế về điều kiện địa hình, đất đai, khí hậu; đặc biệt, khi canh tác tại Tây Nguyên cùng một số vùng khác, cây có chu kỳ sinh trưởng ngắn (4-5 tháng) và đạt năng suất cao. Thị trường tiêu thụ cũng rộng mở với nhu cầu đa dạng (trên 80% là sản phẩm chế biến và quả tươi). Hơn 10 năm qua, cây chanh leo đã phát triển nhảy vọt; xuất khẩu chanh leo Việt Nam tăng trưởng từ 20 triệu USD năm 2015 lên 222,5 triệu USD năm 2023; năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 220-240 triệu USD.

Các chuyên gia nông nghiệp cho rằng, chanh leo nhiều lợi thế, tiềm năng, triển vọng trở thành cây xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành hàng chanh leo hiện đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp; nhiều diện tích trồng chanh leo còn manh mún, rời rạc; không ít hộ dân vẫn trồng tự phát trên những vùng đất và điều kiện nước tưới chưa phù hợp; công tác quản lý chất lượng giống chưa thật sự vững chắc; trong khi các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc ngày càng đưa ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Chanh leo là cây trồng mẫn cảm với nhiều loại sâu bệnh, đặc biệt là bệnh virus đang trở thành thách thức lớn nhất đối với sản xuất bền vững.

Hiện Việt Nam đã ghi nhận 6 loại virus ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây, chưa kể các loại bệnh hại do nấm, vi khuẩn (đốm nâu, thán thư, thối gốc phình thân) cùng nhiều côn trùng chích hút, nhện, ruồi đục quả... làm giảm năng suất, chất lượng, gia tăng nguy cơ lây lan trên đồng ruộng.

Xây dựng chuỗi liên kết chanh leo

Để thúc đẩy ngành hàng chanh leo phát triển bền vững, theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, việc áp dụng các biện pháp canh tác tổng hợp như: Vệ sinh đồng ruộng, xử lý đất, nâng cao sức khỏe đất bằng phân hữu cơ, vi sinh, luyện cây con trong nhà lưới cách ly trước khi trồng để nâng cao năng suất, chất lượng chanh leo hiện nay là rất quan trọng. Cùng với đó là xây dựng chuỗi liên kết giữa nông dân-hợp tác xã-doanh nghiệp để tiêu thụ, bởi theo xu hướng hiện nay, các nhà nhập khẩu đang đặt ra những yêu cầu rất khắt khe về an toàn thực phẩm. Chuỗi cung ứng phải có hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ, minh bạch. Doanh nghiệp muốn xuất khẩu phải đạt các chứng chỉ quốc tế như HACCP, ISO, BRC, Halal, GlobalGAP, đồng thời đáp ứng yêu cầu ESG (Environmental-Môi trường, Social-Xã hội, Governance-Quản trị) hiện là bộ tiêu chuẩn đánh giá sự phát triển bền vững và tác động của doanh nghiệp về lao động, môi trường và quản trị bền vững.

Ông Hồ Hải Quân, Giám đốc Công ty Cổ phần Nafoods Tây Nguyên cho biết, thị trường chanh leo thế giới đang thay đổi nhanh chóng, mở ra cả cơ hội lẫn thách thức cho người sản xuất và doanh nghiệp Việt Nam. Xu hướng tiêu dùng hiện nay nghiêng mạnh về các loại đồ uống tự nhiên, ít xử lý hóa học, ưu tiên sản phẩm hữu cơ và những dòng sản phẩm giàu dinh dưỡng, ít đường, tốt cho sức khỏe, tạo điều kiện để các sản phẩm từ chanh leo mở rộng thị phần. Do đó, người trồng chanh leo cần sử dụng các biện pháp sinh học, nâng cao hơn nữa chất lượng sản phẩm, áp dụng, tuân thủ các tiêu chuẩn sản xuất: VietGAP (thực hành sản xuất nông nghiệp tốt tiêu chuẩn Việt Nam), GlobalGAP (thực hành sản xuất nông nghiệp tốt toàn cầu), bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm...