Để di sản dân tộc không bám bụi thời gian

Di sản thức giấc

Dưới làn mưa phùn mờ ảo của tiết trời Hà Nội những ngày đầu năm 2026, khu vực phố cổ bỗng trở nên rực rỡ và náo nhiệt lạ thường. Tiếng trống hội vang lên, hòa cùng thanh âm xao động của dòng người đang đổ về phía trung tâm di sản 22 Hàng Buồm tham gia chương trình "Tết Việt - Tết Phố 2026".

Ở đây, không gian Tết và phiên chợ Tết vùng Đồng bằng Bắc Bộ được tái hiện sinh động đến từng chi tiết, từ mâm ngũ quả rực rỡ, nếp nhà cổ với mái ngói vảy cá nâu trầm, không gian thờ tự trang trọng với án gian sơn son thếp vàng, đến những gian hàng lợp mái lá mộc mạc, các ông đồ già mặc áo dài khăn xếp đang khai bút, tặng chữ...

Không khó để bắt gặp hình ảnh các nhóm bạn trẻ rạng rỡ trong những tà áo ngũ thân, áo nhật bình, tay cầm cành đào thắm, hào hứng tạo dáng bên trong những không gian được trang trí kỳ công. Hay, từng nhóm bạn trẻ say sưa tìm hiểu và trực tiếp trải nghiệm buổi workshop để tự tay trang trí các sản phẩm thủ công ở các gian hàng truyền thống.

Từ việc nắn nót viết những nét chữ đầu năm cùng ông đồ, đến việc tỉ mỉ thêu thùa hay trang trí các vật phẩm văn hóa đã được cách điệu hiện đại, giới trẻ đang thực sự "chạm" vào hồn cốt dân tộc bằng đôi tay và sự sáng tạo của chính mình.

Các bạn trẻ diện cổ phục "check-in" tại không gian "Tết Việt - Tết Phố 2026".

Trên thực tế, làn sóng di sản văn hóa hiện đại không còn xa lạ trong những năm gần đây, với sự phát triển, đổi mới đặc sắc về cả hình thức, quy mô tổ chức và các lĩnh vực khai thác qua từng năm. Điển hình là Lễ hội Thiết kế Sáng tạo, một chuỗi sự kiện kéo dài xuyên suốt, vừa mở đầu đầy ấn tượng với hai ngày hội "Tụ hội sáng tạo" tại khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Hiểu một cách đơn giản, đây là nơi những đam mê sáng tạo từ nhiều lĩnh vực như: Thời trang, kiến trúc, âm nhạc và công nghệ cùng tụ hội để "thổi hồn" vào những giá trị cũ. Lễ hội đưa các ý tưởng thiết kế len lỏi vào từng ngóc ngách đời thường, biến các địa điểm lịch sử trở nên sống động hơn bao giờ hết.

Chẳng hạn, những di sản công nghiệp như nhà máy cũ hay tháp nước cổ, vốn đã bị lãng quên, nay được "thức tỉnh" để trở thành không gian biểu diễn nghệ thuật độc đáo. Nhờ sự hỗ trợ của ánh sáng và âm thanh hiện đại, những câu chuyện về lịch sử đô thị xưa cũ được kể lại theo cách hấp dẫn và dễ hiểu đối với người trẻ.

Người trẻ say sưa nghiên cứu các mô hình kiến trúc tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo. Ảnh: Ban tổ chức

Điểm nhấn trong làn sóng này phải kể đến "Bách hoa bộ hành" - một ngày hội văn hóa đặc sắc, điểm hẹn thu hút những người yêu cổ phục Việt.

Nhờ sự đầu tư chỉn chu, "Bách hoa bộ hành" ngày càng được lan truyền mạnh mẽ, thu hút sự quan tâm và hưởng ứng của hàng triệu bạn trẻ, qua các video "viral" và hình ảnh lung linh trên Facebook, TikTok. Không còn là những thước phim tư liệu khô khan, xa lạ, sự kiện diễu hành nghệ thuật quy mô lớn này biến những cung đường Hà Nội thành một "rừng hoa" rực rỡ với đủ loại cổ phục Việt từ các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn.

Bước chân của hàng trăm bạn trẻ tự tin khoác lên mình bộ trang phục dân tộc giữa phố phường hiện đại, tạo nên một cầu nối sống động giữa quá khứ và hiện tại. Mục tiêu của hành trình ấy không chỉ là trình diễn, mà tôn vinh giá trị và đưa cổ phục trở lại đời thường, khuyến khích giới trẻ tìm hiểu, sử dụng trang phục truyền thống một cách tự nhiên và kiêu hãnh.

Khi trải nghiệm trở thành sợi dây kết nối

Điểm chung lớn nhất của các sự kiện di sản những năm gần đây chính là sự lên ngôi của ngôn ngữ thiết kế hiện đại và không gian trải nghiệm mở.

Sức hút đầu tiên khiến người trẻ không thể rời mắt chính là diện mạo "ngầu" và thời thượng của các chất liệu truyền thống. Từ những chiếc gương viền gốm họa tiết kỷ hà đến tranh Đông Hồ 3D hay cổ phục cách điệu, di sản đã bước ra khỏi tủ kính để trở thành một phần trong gu thẩm mỹ cá nhân của thế hệ mới.

Tuy nhiên, diện mạo mới chỉ là "cánh cửa", chính sự dịch chuyển từ quan sát sang trực tiếp tham gia mới là chìa khóa thay đổi hoàn toàn định kiến về di sản. Thay vì những bảng "cấm chạm" khô khan, các lễ hội giờ đây mở ra những tọa độ văn hóa sống động - nơi người trẻ được mời gọi cầm cọ vẽ, nặn gốm hay hòa mình vào dòng người diễu hành. 

Gian hàng với những sản phẩm cách điệu truyền thống tại "Tết Việt - Tết Phố".

Việc được trực tiếp tham gia các workshop thủ công trong khuôn khổ chương trình "Tết Việt - Tết Phố" khiến Lê Thị Diệu Anh (20 tuổi, Hà Nội) có cái nhìn hoàn toàn khác về di sản: “Trước đây, mình nghĩ di sản là những thứ để trưng bày, chỉ được nhìn chứ không được chạm. Nhưng khi tự tay làm, tự tay trang trí một sản phẩm mang yếu tố truyền thống, tôi mới thấy nó gần gũi và thú vị hơn rất nhiều”.

Với nhiều bạn trẻ khác, trải nghiệm di sản không chỉ dừng lại ở cảm xúc, mà còn dẫn đến sự thay đổi trong cách nhìn nhận không gian sống xung quanh. Thiều Huyền Thương (22 tuổi, Hà Nội) chia sẻ một góc nhìn đầy thú vị khi đứng giữa không gian của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo: “Với mình, di sản và thiết kế giống như những định luật vật lý hay hóa học - chúng luôn hiện diện và chi phối xã hội nhưng thường bị coi là hiển nhiên. Trước đây, mình đi qua những con đường, những tòa nhà cổ mỗi ngày một cách vô thức. Nhưng khi được nghe câu chuyện đằng sau, hiểu được tại sao chúng tồn tại, mọi thứ bỗng trở nên khác biệt”.

Các bạn trẻ diện áo dài, cùng tìm hiểu nghệ thuật thêu tại không gian "Tết Việt - Tết Phố".

Ngay từ lần đầu trải nghiệm tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2023, tổ chức ở Nhà máy xe lửa Gia Lâm, đã để lại ấn tượng đặc biệt với chị Huyền Thương. Chị dành nhiều thời gian tìm hiểu các tư liệu, không gian trưng bày về những nhà máy cũ của Hà Nội và tiếp tục chủ động tìm xem thêm các nội dung liên quan sau khi sự kiện kết thúc. “Những sự kiện như vậy khiến mình không còn chỉ “đi ngang qua”, mà bắt đầu nhìn thấy và trân trọng những kết nối giữa quá khứ và hiện tại”, Chị Thương nói thêm. 

Trong khi đó, với những người tham gia “Bách hoa bộ hành”, cảm xúc nổi bật lại là sự tự hào và kết nối cộng đồng. Mai Quỳnh Hương (23 tuổi, Hà Nội) chia sẻ về trải nghiệm khó quên khi mặc cổ phục dân tộc, được trực tiếp sải bước cùng đoàn người giữa phố phường Hà Nội hiện đại: “Một đoàn người cùng nhau diễu hành qua các con phố, tái hiện nhiều loại trang phục đến từ những giai đoạn lịch sử khác nhau, tạo nên một không gian văn hóa vừa trang nghiêm, vừa gần gũi với đời sống hiện đại. Việc đưa cổ phục và các yếu tố truyền thống ra không gian công cộng khiến di sản không còn xa cách, mà trở thành một phần sống động của nhịp sống đô thị ngày nay”. 

Sự kiện "Bách hoa bộ hành" với sự tham gia của nhiều bạn trẻ. Nguồn: Ban tổ chức

Sức hút của các sự kiện văn hóa hiện đại nằm ở cách chúng trao cho người trẻ quyền được tham gia và được kể câu chuyện của chính mình.

Chính sự chuyển dịch từ “xem” sang “trải nghiệm”, từ “nghe kể” sang “tự cảm nhận” đã giúp di sản văn hóa bước ra khỏi khuôn khổ truyền thống, trở thành một phần của đời sống đương đại. Và trong hành trình ấy, người trẻ không chỉ là khán giả, mà là những chủ thể tích cực góp phần làm mới, lan tỏa và kéo di sản đến gần hơn với cộng đồng.

Việc thu hút thế hệ trẻ bằng những di sản được “chuyển ngữ” phù hợp với thời đại mang một ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn bền vững. Thay vì tiếp nhận văn hóa một cách thụ động, những trải nghiệm workshop và hoạt động "check-in" này đã biến di sản thành một thực thể sống động, có tính kết nối cao.

Ý nghĩa lớn nhất của xu hướng này chính là sự xóa nhòa khoảng cách giữa cái cũ và cái mới, giúp người trẻ tự tin khẳng định rằng: Di sản không phải là những hiện vật bất biến, mà là nguồn cảm hứng bất tận, để họ tự tay vẽ nên bản sắc của chính mình trong thế giới hiện đại.