Sầu riêng Việt Nam: Áp lực nguồn cung và cơ hội bứt phá

Thái Lan dư cung, có tạo áp lực nên sầu riêng Việt Nam?

Theo dự báo của Cục Khuyến nông (Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan), sản lượng sầu riêng khu vực miền Đông trong niên vụ 2026 đạt hơn 1,06 triệu tấn, trong khi nhu cầu tiêu thụ cùng thời điểm khoảng 871.000 tấn, dư thừa gần 190.000 tấn. Đây mới chỉ là sản lượng của miền Đông – vùng chiếm khoảng 60% tổng sản lượng cả năm của Thái Lan.

Bộ Thương mại Thái Lan cho biết, sầu riêng miền Đông sẽ bắt đầu ra thị trường từ tháng 4/2026, đạt đỉnh trong tháng 5 - 6, sau đó nguồn cung miền Nam nối tiếp từ tháng 6 trở đi. Tổng sản lượng năm nay của Thái Lan dự kiến khoảng 1,8 triệu tấn, mức cao nhất trong nhiều năm.

Hiệp hội Sầu riêng Thái Lan nhận định, giá đầu vụ (cuối tháng 3/2026) khó vượt 200 baht/kg (khoảng 170.000 đồng). Một số nhà vườn lớn tại miền Đông thậm chí cho rằng giá mở vụ có thể chỉ dao động 170 - 180 baht/kg (140.000 - 150.000 đồng), tương đương năm ngoái và khó tăng hơn do giá tại các thị trường xuất khẩu chính cũng có xu hướng giảm.

Không chỉ đối mặt với bài toán dư cung, người trồng sầu riêng Thái Lan còn chịu áp lực thiếu lao động. Khảo sát tại các tỉnh miền Đông cho thấy, khoảng 100.000 lao động đang chờ gia hạn giấy phép, trong khi nhân công thay thế thiếu kỹ năng thu hoạch và xử lý trái đạt chuẩn xuất khẩu.

Bên cạnh đó là nguy cơ tắc nghẽn logistics. Nhiều cơ sở thu mua đóng cửa do khó khăn tín dụng, chi phí vận chuyển tăng cao. Một số doanh nghiệp vận tải chưa đầu tư thêm xe đầu kéo và container khiến vòng quay phương tiện chậm, đặc biệt trong cao điểm mùa vụ. Trước nguy cơ này, cơ quan quản lý Thái Lan đã chủ động vào cuộc. Ngày 24/2, ông Jirawut Suwannach – Phó Cục trưởng Cục Thương mại nội địa – trực tiếp đến Chanthaburi giám sát sản xuất, làm việc với nông dân, nhà máy đóng gói và cơ quan liên quan nhằm củng cố niềm tin vào chất lượng sầu riêng Thái Lan.

Thái Lan đẩy mạnh kiểm soát chất lượng xuất khẩu sang Trung Quốc. Cục Nông nghiệp nước này triệu tập hội nghị toàn quốc hệ thống kiểm dịch thực vật, chuẩn hóa quy trình kiểm tra dịch hại, dư lượng, chứng nhận kiểm dịch và xử lý vi phạm nhằm tránh các biện pháp siết chặt hơn từ đối tác.

Ngành sầu riêng Thái Lan cũng cam kết tuân thủ nguyên tắc “4 không”: không non, không sâu bệnh, không hàng giả, không dư lượng. Bộ Nông nghiệp nước này đã gửi danh sách 14 phòng kiểm nghiệm đủ tiêu chuẩn giám sát dư lượng Cadimi và vàng O sang Trung Quốc và được phía bạn chấp thuận.

Trao đổi với phóng viên, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam đánh giá, Thái Lan tăng mạnh sản lượng chắc chắn tạo áp lực cạnh tranh, nhất là khi cả hai nước đều tập trung xuất khẩu sầu riêng sang thị trường Trung Quốc. Tác động sẽ rõ hơn từ giữa tháng 3 khi nguồn cung của cả hai nước bước vào chính vụ.

“Hiện nay, do chưa vào cao điểm thu hoạch, lượng hàng chưa nhiều nên giá vẫn ở mức cao. Sau tháng Giêng âm lịch, nhu cầu lễ hội và biếu tặng khiến giá neo cao. Tuy nhiên, khi Thái Lan thu hoạch rộ và Việt Nam tăng cung, giá sẽ trở lại mức bình thường theo quy luật cung – cầu”, ông Đặng Phúc Nguyên chia sẻ.

Đồng thời khuyến nghị, thời điểm này nếu doanh nghiệp, hợp tác xã, người dân bán được giá tốt thì nên chốt, không nên găm hàng vì khi vào chính vụ giá chắc chắn hạ nhiệt.

Sầu riêng Việt Nam có thể cạnh tranh hiệu quả với Thái Lan

Dù vậy, trong bức tranh cạnh tranh chung, ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng, Thái Lan không chỉ có lợi thế. Yếu tố thời tiết cực đoan, đặc biệt lũ lụt tại miền Nam năm trước, đã ảnh hưởng đến nhiều vườn cây. Vấn đề lao động và logistics như đã nêu cũng có thể làm giảm hiệu quả thực tế của sản lượng tăng thêm.

Trong khi đó, Việt Nam đang dần cải thiện lợi thế hạ tầng. Nhiều tuyến cao tốc, cửa khẩu, bến bãi được hoàn thiện giúp rút ngắn thời gian vận chuyển lên biên giới phía Bắc, giảm chi phí và tăng tốc độ quay vòng container.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, thực tế, năm 2025 Thái Lan gặp khó khăn khiến kim ngạch không tăng, trong khi Việt Nam đạt khoảng 3,8 - 3,85 tỷ USD, tiến sát mốc của Thái Lan. Thị phần tại Trung Quốc có xu hướng dịch chuyển khi Việt Nam tăng dần, còn Thái Lan giảm tương đối.

Về tình hình đầu năm 2026, do chưa vào chính vụ, kim ngạch sầu riêng tháng 1 và tháng 2 ước chỉ đạt khoảng 200 - 300 triệu USD. Tuy nhiên, đây vẫn được đánh giá là tích cực so với cùng kỳ năm trước, thời điểm ngành hàng chịu tác động nặng bởi sự cố kiểm soát tồn dư hóa chất. Bài học lớn rút ra từ sự cố năm ngoái là siết chặt kiểm soát chất lượng ngay từ khâu thu mua.

Doanh nghiệp hiện không còn “nhắm mắt mua hàng” mà yêu cầu đầy đủ kết quả xét nghiệm trước khi giao dịch. Hàng hóa trước khi xuất khẩu phải có chứng nhận kiểm nghiệm đạt chuẩn mới được thông quan.

“Đầu năm nay không còn vấp phải sự cố như trước, nếu giữ được nhịp này thì kết quả cả năm có thể đạt 4 - 4,5 tỷ USD”, ông Đặng Phúc Nguyên dự báo.

Số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam cho thấy, tháng 1/2026, xuất khẩu sầu riêng đạt hơn 117 triệu USD, tăng 275% so với cùng kỳ năm trước, chiếm hơn 18% tổng giá trị xuất khẩu rau quả trong tháng.

Việc mở rộng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được Trung Quốc phê duyệt  tăng gấp đôi so với cùng kỳ cùng Nghị định thư cho phép xuất khẩu sầu riêng đông lạnh sang thị trường Trung Quốc đã tạo thêm dư địa tăng trưởng.

Lợi thế sầu riêng vụ nghịch (từ tháng 11 đến tháng 3) cũng giúp Việt Nam chiếm lĩnh thị trường vào thời điểm các đối thủ chưa vào chính vụ. Theo nhận định của cơ quan chức năng, nếu thông quan tại cửa khẩu phía Bắc tiếp tục thuận lợi, xuất khẩu sầu riêng quý I/2026 có thể sớm đạt 1 tỷ USD.

Quan trọng hơn, sau sự cố kiểm soát dư lượng năm trước, doanh nghiệp Việt đã thay đổi cách làm, yêu cầu xét nghiệm trước khi thu mua, chỉ xuất khẩu lô hàng đạt chuẩn. Bài học về chất lượng đang được siết chặt từ gốc.

“Nếu kiểm soát tốt dư lượng và tuân thủ quy định, sầu riêng Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh hiệu quả với Thái Lan”, ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh.

Trong bối cảnh nguồn cung khu vực cùng tăng, cạnh tranh chắc chắn khốc liệt hơn. Tuy nhiên, áp lực từ Thái Lan không chỉ là thách thức mà còn là động lực buộc ngành sầu riêng Việt Nam nâng chuẩn chất lượng, minh bạch quy trình và tối ưu logistics. Cuộc đua năm 2026 vì thế không chỉ là cuộc đua về sản lượng, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng, tốc độ và sự bền vững.

Theo số liệu của Hải quan Trung Quốc, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam sang thị trường này đạt 3,44 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 2,94 tỷ USD năm 2024. Trong khi đó, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Thái Lan sang thị trường tỷ dân đạt dưới 4 tỷ USD, hầu như đi ngang so với năm trước.